पुणे: पावसावर 'ब्लॅक कार्बन'चा घातक परिणाम पुणेकरांसाठी धोक्याची घंटा, नवीन संशोधनातून धक्कादायक माहिती समोर.

पुणे: हवामान बदलाच्या गंभीर समस्येने जगभरात चिंता वाढवली असतानाच, आता पुण्यातील संशोधकांनी पावसाच्या वितरणावर आणि ढगांच्या रचनेवर होणाऱ्या 'ब्लॅक कार्बन'च्या (Black Carbon) घातक परिणामांवर प्रकाश टाकला आहे. भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामान संस्था (IITM) आणि इतर हवामान तज्ज्ञांच्या नवीन संशोधनानुसार, वाढते प्रदूषण केवळ हवेची गुणवत्ता खराब करत नसून, ते मान्सूनच्या पावसाच्या नैसर्गिक चक्रातही अडथळा निर्माण करत आहे.

संशोधनात असे दिसून आले आहे की, वातावरणात वाढलेल्या ब्लॅक कार्बनचे कण (जे प्रामुख्याने वाहने, कारखाने आणि इंधनाच्या ज्वलनातून बाहेर पडतात) ढगांच्या निर्मिती प्रक्रियेवर थेट परिणाम करत आहेत. हे कण सूर्याची उष्णता शोषून घेतात, ज्यामुळे वातावरणातील तापमानात वाढ होते आणि ढगांचे 'बाष्पीभवन' लवकर होते. परिणामी, पावसाचे ढग जड होण्याऐवजी विरळ होऊ लागतात, ज्यामुळे पाऊस पडण्याच्या पद्धतीत (Rainfall Pattern) मोठा बदल झाला आहे.

याचा सर्वात मोठा परिणाम म्हणजे, कमी कालावधीत अतिवृष्टी होणे किंवा पावसाचे दीर्घकाळ खंड पडणे. पुण्याच्या हवामानात होणारे अनपेक्षित बदल हे याच प्रदूषणाचे फळ असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. ब्लॅक कार्बनमुळे ढगांचे गुणधर्म बदलल्याने मान्सूनचा 'रिदम' बिघडत आहे, जो शेती आणि जलस्त्रोतांसाठी धोक्याचा इशारा आहे.

हे संशोधन स्पष्ट करते की, जर आपण हवेतील प्रदूषणावर, विशेषतः ब्लॅक कार्बनवर नियंत्रण मिळवले नाही, तर भविष्यात पावसाची अनिश्चितता अधिक वाढेल. शहराचे तापमान वाढणे आणि ऋतूचक्र विस्कळीत होणे याकडे आता गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे. हे प्रदूषण कमी करण्यासाठी वृक्षारोपण, सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर आणि औद्योगिक उत्सर्जनावर नियंत्रण मिळवणे हेच उपाय असल्याचे वैज्ञानिक सांगत आहेत.