मुंबई लोकल प्रवाशांसाठी मोठी बातमी! अद्ययावत 'कवच ५.०' प्रणालीमुळे आता दर दोन मिनिटांनी धावणार लोकल; प्रवाशांची गर्दी आणि अपघातांची चिंता मिटणार"

मुंबईची उपनगरीय रेल्वे ही जगातील सर्वात व्यस्त आणि लाखाडो प्रवाशांची जीवनवाहिनी मानली जाते. मध्य आणि पश्चिम रेल्वे मार्गावरून दररोज हजारो एसी आणि बिगर-एसी लोकल फेऱ्या चालवल्या जातात. मात्र, प्रचंड गर्दी आणि सध्याच्या सिग्नल यंत्रणेच्या मर्यादांमुळे गाड्यांच्या फेऱ्या वाढवण्याबाबत अनेक अडचणी येत होत्या. यावर शाश्वत उपाय म्हणून रेल्वे प्रशासनाने स्वदेशी आणि अत्यंत अत्याधुनिक अशा 'कवच ५.०' (Kavach 5.0) या ऑटोमॅटिक ट्रेन प्रोटेक्शन (ATP) प्रणालीच्या विकासाची व अंमलबजावणीची प्रक्रिया वेगाने सुरू केली आहे. या नवीन तंत्रज्ञानामुळे सध्या साधारणपणे तीन मिनिटांच्या अंतरावर धावणाऱ्या लोकल गाड्यांमधील अंतर कमी होऊन त्या दर दोन मिनिटांनी चालवणे शक्य होणार आहे.

घटनेचा सविस्तर तपशील व नवीन प्रणालीची वैशिष्ट्ये:

• फेऱ्यांमध्ये वाढ आणि गर्दीतून सुटका: सध्या मध्य आणि पश्चिम रेल्वेवर मिळून दररोज सुमारे ३,२५४ लोकल फेऱ्या चालवल्या जातात. 'कवच ५.०' प्रणाली पूर्णपणे कार्यान्वित झाल्यानंतर ही संख्या वाढवून थेट ४,००० पर्यंत नेणे शक्य होणार आहे. यामुळे पीक आवर्समधील (गर्दीच्या वेळेतील) प्रवाशांचा ताण कमी होईल आणि गाड्यांची वारंवारता वाढल्यामुळे प्रवाशांना प्रतीक्षा करावी लागणार नाही.

• कॅब-बेस्ड सिग्नलिंग यंत्रणा: या नवीन तंत्रज्ञानामुळे रुळांच्या कडेला असणाऱ्या पारंपरिक सिग्नल खांबांवरची मदार काफी हद तक संपणार आहे. 'कवच ५.०' ही पूर्णपणे 'कॅब-बेस्ड' सिस्टीम असल्यामुळे सिग्नलशी संबंधित सर्व महत्त्वाची माहिती थेट मोटरमनच्या केबिनमधील डिस्प्ले स्क्रीनवर उपलब्ध होईल. परिणामी, मुसळधार पाऊस, दाट धुके किंवा कमी दृश्यमानता (Visibility) असलेल्या कठीण हवामानातही चालकांना अचूक माहिती मिळून रेल्वे चालवणे सुलभ होईल.

• सुरक्षिततेचे सर्वोच्च कवच आणि आपत्कालीन ब्रेक: सुरक्षेच्या दृष्टीने ही प्रणाली अत्यंत क्रांतिकारी मानली जात आहे. जर एखाद्या वेळी मोटरमनकडून चुकून लाल सिग्नल ओलांडला गेला (SPAD) किंवा ट्रेन निर्धारित गतिमर्यादेपेक्षा जास्त वेगाने धावू लागली, तर ही यंत्रणा स्वतःहून सक्रिय होऊन आपत्कालीन ब्रेक (Emergency Brakes) लागू करेल. यामुळे दोन गाड्यांची टक्कर किंवा इतर संभाव्य अपघात टाळणे शक्य होणार असून मुंबईकरांचा प्रवास अधिक सुरक्षित आणि वेगवान होणार आहे.