माझं कसं होईल?' तरुणाईला भविष्याची चिंता तर वृद्धांना एकाकीपणाचा विळखा; ससून रुग्णालयात ९ महिन्यांत ३१ हजार मानसोपचार रुग्णांची धाव!

पुणे : आधुनिक जीवनशैली, स्पर्धात्मक जग, आर्थिक अनिश्चितता आणि विभक्त कुटुंब पद्धतीमुळे मानवी मानसिक आरोग्यावर गंभीर आणि चिंताजनक परिणाम होत असल्याचे अत्यंत धक्कादायक वास्तव समोर आले आहे. पुण्यातील प्रसिद्ध शासकीय ससून सर्वोपचार रुग्णालयामध्ये (Sassoon General Hospital) गेल्या अवघ्या ९ महिन्यांत मानसिक आजारांशी संबंधित तब्बल ३१ हजार ५०० हून अधिक रुग्णांनी उपचारासाठी धाव घेतली आहे. यामध्ये 'माझं पुढे कसं होईल?' या चिंतेत वावरणारी तरुणाई आणि तीव्र एकाकीपणाने ग्रस्त असलेल्या वृद्धांची संख्या सर्वाधिक असल्याचे मानसोपचार तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.

१. तरुणांमधील चिंता आणि नैराश्य (Youth Anxiety & Depression): ससून रुग्णालयाच्या मानसोपचार विभागात (Psychiatry OPD) येणाऱ्या एकूण रुग्णांमध्ये १५ ते ३५ वयोगटातील तरुणांचे प्रमाण मोठे आहे.

• प्रमुख कारणे: करिअरची चिंता, नोकरीतील अस्थिरता, शैक्षणिक ताणतणाव, सोशल मीडियाचा अतिवापर, नातेसंबंधांमधील दुरावा आणि स्वतःची इतरांशी केली जाणारी तुलना यांमुळे तरुण वर्ग मोठ्या प्रमाणावर 'ॲन्झायटी' (Anxiety Disorder) आणि 'डिप्रेशन' (Depression) ला बळी पडत आहे.

• "माझे भविष्य कसे असेल?", "मला हवे तसे यश मिळेल का?" या भीतीपोटी अनेक तरुण आत्मविश्वासाच्या अभावातून तीव्र नैराश्यात ढकलले जात आहेत.

२. वृद्धांमधील एकाकीपणा – 'सायलेंट किलर' (Loneliness Among the Elderly): दुसऱ्या बाजूला, वयोवृद्धांमध्ये एकाकीपणा आणि सामाजिक तुटलेपणा ही अत्यंत गंभीर समस्या बनली आहे.

• प्रमुख कारणे: मुलांचे नोकरी-शिक्षणासाठी परदेशी किंवा दुसऱ्या शहरात स्थलांतर होणे, विभक्त कुटुंब पद्धती, जोडीदाराचे निधन आणि संवाद साधण्यासाठी हक्काच्या माणसांचा अभाव यामुळे वृद्ध नागरिक मानसिकदृष्ट्या खचत आहेत.

• कुटुंबात असूनही किंवा एकटे राहताना अनुभवला जाणारा हा एकाकीपणा त्यांच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यासाठी 'सायलेंट किलर' ठरत असून, यामुळे डिमेंशिया (विस्मरण), तीव्र नैराश्य आणि झोपेच्या समस्या वाढल्या आहेत.

३. ससून रुग्णालयातील आकडेवारी आणि उपचार: ससून रुग्णालयातील मानसोपचार विभागात दररोज सरासरी १५० ते २०० हून अधिक रुग्ण मदतीसाठी येत आहेत. गेल्या ९ महिन्यांतील ३१ हजारांहून अधिक रुग्णांची नोंद ही केवळ एका शासकीय रुग्णालयातील आहे; खाजगी क्लिनिक्स आणि हॉस्पिटल्समधील आकडेवारी जोडल्यास ही समस्या किती महाकाय रूप धारण करत आहे, याची जाणीव होते.

मानसोपचार तज्ज्ञांचा सल्ला व उपाय:

• संवाद वाढवा: मानसिक आजारांपासून वाचण्यासाठी कौटुंबिक संवाद आणि मित्रांशी उघडपणे बोलणे अत्यंत गरजेचे आहे.

• सोशल मीडियाचा वापर मर्यादा: आभासी जगातून बाहेर पडून प्रत्यक्ष सामाजिक उपक्रमांत सहभाग वाढवावा.

• लक्षणे ओळखणे: अस्वस्थता, निद्रानाश, सतत उदास वाटणे किंवा आत्महत्येचे विचार येणे अशी लक्षणे दिसल्यास कोणताही संकोच न बाळगता त्वरित मानसोपचार तज्ज्ञ किंवा समुपदेशकांचा (Counselor) सल्ला घ्यावा.