एन. रघुरामन यांचा कॉलम:विज्ञानाची थोडीफार समज निरोगी व दीर्घायुष्यास मदत करते

मुंबईचे सौंदर्य हेच आहे की तिथे गगनचुंबी इमारतींसोबत झोपड्या आणि दुमजली ‘चाळी’ सुद्धा पाहायला मिळतील. याचे कारण हे आहे की हाय-राइजमध्ये राहणाऱ्या श्रीमंतांची सेवा करणारी लोकसंख्या आपल्या कामकाजाच्या जागेच्या जवळच राहू इच्छिते. मग ती जागा कितीही अरुंद का असेना. नुकतेच मुंबईत पवई लेकच्या आसपास आलेल्या पुरादरम्यान मी कारमध्ये बसलो होतो तेव्हा माझ्याकडे आजूबाजूला वसलेल्या या दोन विरोधाभासांना पाहण्याशिवाय कोणतेही काम नव्हते. मी एक फरक पाहिला. लोअर मिडल क्लास आणि सपोर्टिंग स्टाफच्या या बहुतेक घरांच्या खिडक्यांमध्ये एअर कंडिशनर लावले होते किंवा बाहेरील भिंतीवर जाळीत बंद स्प्रीट एसी युनिट्स लागल्या होत्या. अशाच एका घरातून बाहेर आलेला बाइकस्वार माझ्या कार विंडोच्या अगदी जवळ येऊन उभा राहिला, जेणेकरून कार एक इंच जरी सरकली तरी तो ट्रॅफिकमध्ये शिरू शकेल. मी संधी साधून त्याचे कौतुक केले की एवढ्या छोट्या जागेतही त्याने सर्व सुविधा जुळवून ठेवल्या आहेत. तो म्हणाला, ‘आजकाल सर्वकाही ईएमआयवर उपलब्ध आहे.’त्याच्या उत्तराने मला 2010 मध्ये भास्कर समूहासाठी केलेल्या आमच्या सर्व्हेची आठवण करून दिली. त्या वेळी सगळ्यात जास्त विकल्या जाणाऱ्या तीन वस्तू स्मार्टफोन, दुचाकी वाहन आणि एअर कंडिशनर होत्या. आणि जेव्हा मी 2026 चे सेंट्रल बँक डेटा पाहिले तेव्हा या तिन्ही वस्तू अद्यापही त्याच स्थानावर होत्या. गाडी बराच वेळ थांबल्याने मी त्याला विचारले की जीवन कसे चालले आहे. तो म्हणाला, जरी त्याने घरच्यांना सर्व सुविधा दिल्या असल्या, तरी म्हातारे होत चाललेल्या पॅरेन्ट्सच्या वाढत्या आरोग्याच्या समस्या त्याला चिंतेत टाकत आहेत. तेव्हा मला आठवले की मी वाचले होते की काही सवयी, ज्या आपण जाणवतही नाहीत, आपले बायोलॉजिकल एज वाढवतात आणि स्किनला उत्तम ठेवतात. एका संशोधनानंतर यूकेच्या ‘सायन्स ॲडव्हान्सेस’ आणि ‘जर्नल ऑफ एजिंग’मधील प्रकाशित अलीकडील अहवालात म्हटले गेले की सकाळच्या वेळी पुरेशी सूर्यप्रकाश घेणे स्किन डॅमेज, घाम गाळण्याच्या पद्धती आणि दीर्घायुष्यावर परिणामकारक आहे. याचप्रमाणे लोक हे समजून घेत नाहीत की फक्त 100 ग्रॅम योगर्टसुद्धा गट-हेल्थसाठी चांगले असते, जे निरोगी आणि दीर्घायुष्यात योगदान देते. योगर्ट एजिंग स्पीडला 2.2% पर्यंत कमी करते. मला ही आकडेवारी यासाठी आठवली कारण मी दाक्षिणात्य आहे आणि आमचे अन्न कर्ड-राइसशिवाय पूर्ण होत नाही. त्या अहवालाने मला आनंदी केले, कारण कर्ड-राइस नेहमीच माझी फेवरेट डिश राहिली आहे. इतर एक अभ्यास सांगतो की आपण दीर्घकाळ विश्रांतीबद्दल वेडगळ असावे लागत नाही. त्याऐवजी आपण सहा तासांच्या दर्जेदार झोपेचा प्रयत्न केला पाहिजे, कारण यात अवयवांची वय वाढण्याची गती सर्वात मंद आढळली आहे. या संशोधकांनुसार खूप कमी किंवा खूप जास्त व्यायाम, दोन्ही शरीरासाठी चुकीचे आहेत. वास्तविक, या संशोधनांमध्ये त्याच हालचाली होत्या, ज्या आमचे आजी-आजोबा आणि आई-वडील करत होते. म्हणून मी ते रिसर्च आयटम जपून ठेवले नाहीत. पण ज्या एका गोष्टीने माझे लक्ष वेधले, ती मित्रांच्या क्वालिटीबद्दल एक स्पेशल रिपोर्ट होता. त्यात म्हटले गेले की सामान्यतः मैत्री बायोलॉजिकल एजिंगवर सकारात्मक प्रभाव टाकते. यामुळे कॉग्निटिव्ह डिक्लाइनचा धोका कमी होण्याचे आणि नैराश्यात घट यांसारखे अनेक फायदे मिळतात. अमेरिकेच्या ‘नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ एजिंग’ने ताकीद दिली की सोशल नेटवर्कमध्ये ‘भांडखोर’ लोकांसोबत जास्त वेळ घालवणे ताण आणि बायोलॉजिकल एजिंगशी जोडलेल्या बायोमार्करला वाढवतो. अहवालात म्हटले गेले की ‘एखाद्या व्यक्तीच्या आयुष्यात असे आव्हानात्मक संबंध जितके जास्त असतील, परिणाम वाईट असू शकतात.’