एन. रघुरामन यांचा कॉलम:जेव्हा आपण दुसऱ्याचे आयुष्य सुखकर बनवतो, तेव्हा आपले मन ‘सुपर हॅपी’ होते

जरा विचार करा, जर एखाद्या हत्तीने आपली सोंड तुमच्या गळ्याभोवती घट्ट गुंडाळली तर तुमच्या चेहऱ्यावरील हावभाव कसे असतील? मग तो हत्ती कितीही लहान का असेना. जेव्हा मी असा एक फोटो पाहिला, ज्यामध्ये त्या हत्तीच्या पिल्लाने एका मच्छीमाराच्या गळ्याभोवती सोंड गुंडाळलेली होती, तेव्हा केवळ तो मच्छीमारच नव्हे, तर बोटीत त्या लहान हत्तीला धरून बसलेला दुसरा मच्छीमारही हसत होता. त्यांच्या हातात कोणतीही ट्रॉफी नव्हती, तरीही त्यांच्या चेहऱ्यावरील आनंद शब्दांत व्यक्त करणे कठीण आहे. थोड्या वेळापूर्वीपर्यंत परिस्थिती अजिबात मजेशीर नव्हती. त्या 13 दिवसांच्या हत्तीच्या पिल्लाच्या सोंडेव्यतिरिक्त पाण्यावर दुसरे काहीही दिसत नव्हते. या आठवड्याच्या सुरुवातीला उत्तर बंगालमधील दुथडी भरून वाहणाऱ्या तिस्ता नदीच्या प्रवाहात वाहून गेल्याने ते पिल्लू आपल्या कळपापासून दुरावले होते. प्रवाहाने त्याला 4 किमी खाली आणले होते आणि ते पाण्यात पोहण्यासाठी धडपडत होते. जलपाईगुडीच्या 5 मच्छीमारांनी- बबलू दास, मिथुन दास, कादर दास, विश्वनाथ आणि गोपाल यांनी पाण्यावर आलेली त्याची छोटी सोंड पाहिली. ते किनाऱ्यावरून हतबल होऊन पाहत राहू शकले असते. मात्र त्याऐवजी त्यांनी आपली छोटी बोट वेगवान प्रवाहात उतरवली. ते हत्तीच्या जवळ पोहोचले आणि जेव्हा नदी त्याला वाहून नेण्यासाठी आतुर होती, तेव्हा त्यापैकी ३ मच्छीमारांनी वेगवान प्रवाहात उडी घेतली. त्यांनी घाबरलेल्या पिल्लाला ओढून अरुंद बोटीवर चढवले आणि मग त्याच्यासोबत पोहू लागले. नदीच्या प्रवाहाविरुद्ध ते बोट किनाऱ्याच्या दिशेने ढकलत राहिले. त्या दृश्याची कल्पना करा. 5 मच्छीमार, हत्तीचे एक छोटे पिल्लू, एक छोटी बोट आणि एक शक्तिशाली नदी, जी त्यांना वेगळे करण्यासाठी उतावीळ झाली होती. अखेर ते सुरक्षित स्थळी पोहोचले आणि पिल्लाला वनकर्मचाऱ्यांच्या स्वाधीन केले. त्याला काठाम्बारी रेंज ऑफिसमध्ये नेण्यात आले, जेथे त्याला पशुवैद्यकांच्या देखरेखीखाली ठेवण्यात आले. मात्र पिल्लाला नदीतून वाचवणे हे फक्त अर्धे काम होते. त्याला त्याच्या आईपर्यंत पोहोचवणे हे मोठे आव्हान होते. दीर्घकाळ मानवाच्या संपर्कात राहिल्यास हत्ती आपल्या पिल्लाचा स्वीकार करण्यास नकारही देऊ शकतात. गेल्या वर्षी उत्तर बंगालमध्ये आलेल्या पुरादरम्यान वाचवलेल्या एका पिल्लाला त्याच्या कळपाने स्वीकारले नव्हते. त्यामुळे वन अधिकारी, स्थानिक लोक आणि मच्छीमारांनी वेळेविरुद्ध आणखी एक धावपळ सुरू केली. सुमारे 2 तास त्यांनी कळपाचा शोध घेतला. अखेर वन विभागाचे पथक पिल्लाला बॅरेजच्या पलीकडे तिस्ता नदीच्या त्या कोरड्या भागापर्यंत घेऊन गेली, जिथे शक्यतो त्याच्या कळपाने आश्रय घेतला होता. त्यानंतर तो क्षण आला, ज्याची सर्वांना प्रतीक्षा होती. आई आपल्या पिल्लाजवळ पोहोचली आणि तिने त्याचा स्वीकार केला. लवकरच ती आपल्या पिल्लाला दूध पाजताना दिसली. बचावकार्य पूर्ण झाले होते. पण कुठेतरी त्या फोटोंमध्ये आणखी एक कथा दडलेली आहे, जी लक्ष देण्याजोगी आहे. ही केवळ हत्तींची, नद्यांची किंवा मच्छीमारांची कथा नाही. ही कथा याबद्दल आहे की, चांगली कृती करणाऱ्या माणसावर त्याचा काय परिणाम होतो. पिल्लाकडे त्याला वाचवणाऱ्यांना देण्यासाठी पैसे नव्हते. ते धन्यवाद म्हणू शकत नव्हते आणि बबलू, मिथुन, कादर, विश्वनाथ आणि गोपाल कोण आहेत, हेही ते समजू शकत नव्हते. ते फक्त एवढेच करू शकत होते की, आपली सोंड एका मच्छीमाराच्या गळ्याभोवती गुंडाळू शकत होते. आणि तेवढे पुरेसे होते. हेच ते दिलासादायक हास्य होते, जे मच्छीमाराच्या चेहऱ्यावर उमटले होते. हा आनंद तेव्हा हळूच येतो, जेव्हा आपण एखाद्या गरजूला मदत करतो, एखाद्या अनोळखी व्यक्तीला दिलासा देतो किंवा एखाद्या दुसऱ्या माणसाचा कठीण दिवस थोडा सोपा करतो. कदाचित हे रेकॉर्ड करण्यासाठी कोणताही कॅमेरा नसेल. कुणीही टाळ्या वाजवणार नाही. कदाचित कुणाला समजणारही नाही. तरीही आपल्या आत काहीतरी हसत असते आणि कदाचित चांगुलपणाचे सर्वात सुंदर रहस्य हेच आहे की, जेव्हा आपण कुणाचे तरी आयुष्य सुखकर बनवतो, तेव्हा आपण बऱ्याचदा आपले मनही आनंदी करतो. कदाचित त्या हत्तीच्या पिल्लाने त्यांना मोबदल्यात काहीतरी दिले होते- आपण योग्य काम केल्याचे जाणून घेण्याचा कधीही न विसरता येणारा आनंद. सर्वात जास्त आनंद देणारा रिवॉर्ड कधीकधी तोच असतो, जो आपल्याला कुणीही देत नाही. फंडा असा आहे की, चांगल्या कामासाठी नेहमीच कोणत्याही रिवॉर्डची गरज नसते. जेव्हा आपण मदत करतो तेव्हा आतून निर्माण होणारा आनंद हा पैशाने विकत घेता येऊ शकणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीपेक्षा मोठा असतो.