एन. रघुरामन यांचा कॉलम:आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आपली नैसर्गिक बुद्धिमत्ता नष्ट करत आहे का?

तो पदवीधर नव्हता, पण स्मार्टफोन वापरण्यात वाकबगार होता. त्याच्याकडे प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर होते, कारण तो एआयवर अवलंबून होता. एक दिवस त्याला त्याच्या बेरोजगारीचेही उत्तर मिळाले. एआयच्या माध्यमातून त्याच्या समस्येबद्दल जाणून घेतलेल्या एका व्यक्तीने त्याला परदेशात 1200 डॉलर मासिक पगारावर डेटा एंट्री ऑपरेटरच्या नोकरीची ऑफर दिली. त्याला दोन लाख रुपयांचे कर्ज घेऊन एजंटला देण्यास भाग पाडले गेले. त्याने पत्नीचे शेवटचे दागिने विकून असे केले. तो 2023 च्या सुरुवातीला बँकॉकला पोहोचला. श्रीलंका, पाकिस्तान, बांगलादेश आणि आफ्रिकन देशांतील लोकांसह सुमारे 40 तरुण-तरुणी त्याच्यासोबत होते आणि त्यांना लगेचच पश्चिम थायलंडमधील माए सोत शहरात पाठवले. तिथे ते चिनी भाषिक गँग-मास्टर्सद्वारे चालवल्या जाणाऱ्या कॅम्पमध्ये होते, ज्याच्या चारही बाजूंनी उंच भिंती, काटेरी तार आणि सशस्त्र रक्षक तैनात होते. 24 वर्षांचा तरुण चांगल्या आयुष्याच्या शोधात होता, पण म्यानमारच्या जंगलात अडकला. एकटे आणि श्रीमंत लोकांना तथाकथित रोमान्स स्कॅममध्ये अडकवून त्यांच्याकडून मोठी रक्कम उकळण्यास त्याने नकार दिल्यावर त्याचा छळ झाला. त्यांनी त्याचे कपडे उतरवले आणि खुर्चीवर बसवून इलेक्ट्रिक शॉक दिले. त्याला वाटले की आता आयुष्य संपलेय. त्यांचे न ऐकल्यामुळे त्याला 16 दिवस कोठडीत काढावे लागले. ते त्याला फक्त पाणी देत होते. काही काळापूर्वी काही लोकांना वाचवण्यात आले. तरीही संयुक्त राष्ट्रांचा अंदाज आहे की सुमारे तीन लाख लोक या ‘पिग बुचरिंग’ इन्व्हेस्टमेंट स्कॅममध्ये काम करत आहेत. या शब्दाचा अर्थ असा आहे की ठग आधी त्यांच्या सावजाचा विश्वास कसा जिंकतात आणि नंतर त्याला सर्व पैसे बनावट गुंतवणुकीत लावण्यासाठी कसे राजी करतात. सोमवारी मी ही कथा कॉलेज जीवनात प्रवेश करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसोबत शेअर केली. हॉलमध्ये बसलेले ते त्यांना विचारल्या जाणाऱ्या प्रत्येक माहितीसाठी गुगल सर्च करत होते. ते सोशल मीडियावरून मत घेत होते आणि सर्व विषय तज्ज्ञ त्यांना यूट्यूबवरच मिळत होते. त्यांना वाटत होते की त्यांना खूप काही माहिती आहे, पण दुर्दैवाने त्यांना हे माहीत नव्हते की ‘त्यांना किती कमी माहिती आहे.’ ते कमी बुद्धिमान होते का? अजिबात नाही, कारण शालेय परीक्षेत ते चांगल्या गुणांनी उत्तीर्ण झाले होते. मग असे काय झाले की त्यांनी प्रत्येक कामासाठी एआयची मदत घेणे सुरू केले? बुद्धिमत्ता इतरत्र शोधून त्यांनी स्वतःच्या नैसर्गिक बुद्धिमत्तेला काम टाळण्याची संधी दिली. आणि तिनेही आनंदाने ते स्वीकारले- यालाच व्यसन म्हणतात. ते विचार करू लागले की जेव्हा अशी कामे करण्यासाठी गुगल आहे, तेव्हा कोणतीही गोष्ट का लक्षात ठेवायची. मी त्यांना सल्ला दिला की ज्ञानासाठी माहितीसोबत डोके वापरावे लागते. त्यावर प्रश्न उपस्थित करावे लागतात, कनेक्ट करावे लागते, त्याचे काही भाग नाकारावे लागतात, तर्क करावे लागतात, ते अनुभवावे लागते. कधी कधी तर असे समोर येते की कालपर्यंत ज्याबद्दल पूर्ण खात्री होती, ती तर बकवास होती. एआय असे डोके खूप कमी वापरते. मग मी त्यांना 22 मिनिटांची डॉक्युमेंट्री ‘स्कॅम स्लेव्ह : फ्रॉम हेल टू होम’ पाहण्यास सांगितले. ही एक पुरस्कार विजेती शॉर्ट डॉक्युमेंट्री आहे, जिचे दिग्दर्शन आणि निर्मिती टिमोथी ब्लॅकवुड यांनी केली आहे. यामध्ये युगांडाच्या एका गरीब गावातील 25 वर्षीय तरुण गिडियन म्वेसेजीची हृदयद्रावक कथा आहे. तो मानवी तस्करी आणि वेठबिगारीचा बळी ठरला. या चित्रपटाने अँथम फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये बेस्ट शॉर्ट डॉक्युमेंट्रीचा ग्रँड प्राइज जिंकला. या वर्षी 5 ऑगस्ट रोजी रोड आयलंड इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये याचा ईस्ट कोस्ट प्रीमियर झाला होता. मग मी त्यांना म्हणालो की जेव्हा खऱ्या आयुष्यात एखादी संदिग्ध परिस्थिती निर्माण होते, तेव्हा एआयवर अवलंबून असलेले कोंडीत सापडतात. उदा. नैतिक कोंडी, अपुरी माहिती, विरोधाभासी पुरावे किंवा समस्या- ज्याचा सामना पूर्वी कोणीही केलेला नाही. त्यामुळे एआयच्या युगात खरे स्किल हे आहे की, कधी प्रॉम्प्ट करू नये, हे जाणून घेणे. फंडा असा आहे की, कधीतरी पूर्ण पुस्तक वाचा, एखाद्या गोष्टीचा हिशेब डोक्यात करा आणि लगेच सर्च न करताही एखाद्या कठीण परिस्थितीवर उत्तर शोधा. तुमच्या मेंदूला मेहनत करू द्या, जेणेकरून तुम्ही तुमची नैसर्गिक बुद्धिमत्ता नष्ट करणार नाही.