बोरिया मजुमदार यांचा कॉलम:खेळाडू हे भारतीय कथेचा एक महत्त्वाचा भाग बनले आहेत…

नागोयामध्ये आशियाई पॅरा-गेम्स संपून आता दहा दिवस होत आले आहेत. यात 30 सुवर्णपदकांसह एकूण 114 पदके जिंकून भारताने आतापर्यंतची आपली सर्वोत्तम कामगिरी केली. या कामगिरीमुळे आपल्यासमोर अनेक प्रश्नही उभे राहिले आहेत. पॅरा-गेम्सला मुख्य प्रवाहात आणण्याची आणि पॅरा-खेळाडूंबाबत होणाऱ्या भेदभावाचा मुद्दा उपस्थित करण्याची हीच ती वेळ आहे. हे सकारात्मक वातावरण असेच टिकवून ठेवता येईल का आणि जर हो, तर कसे? भारत आणि न्यूझीलंड यांच्यातील एकदिवसीय मालिका सुरू झाली आहे. देश पुन्हा एकदा क्रिकेटकडे वळला आहे. मग हे खेळाडू आता दुर्लक्षित राहतील का? आपण सर्वच खेळ समान पातळीवर साजरे करू शकतो का? 2023 मध्ये हांगझोऊ येथे भारताने 303 खेळाडूंचा संघ पाठवला होता आणि 108 पदके जिंकली होती. यात 29 सुवर्णपदके होती. तर नागोयामध्ये भारताने केवळ 167 खेळाडू पाठवले आणि तरीही 30 सुवर्णपदकांसह 114 पदके जिंकली. ही वाढ असामान्य आणि थक्क करणारी आहे. लॉस एंजेलिसमध्ये होणाऱ्या 2028 च्या पॅरालिम्पिक गेम्समध्ये जगातील अव्वल 15 देशांत स्थान मिळवण्याचे स्वप्न आता बऱ्याच अंशी साकार होताना दिसत आहे. या खेळाडूंच्या कहाण्या पाहिल्या, तर त्यांच्या यशाचा आनंद आपण मोठ्या उत्साहात का साजरा करायला हवा, हे समजून येईल. प्रदीप कुमार यांचेच उदाहरण घ्या. 2003-04 मध्ये त्यांचे लग्न झाले होते. ते पत्नीसोबत गावात होते. तेव्हा त्यांनी पाहिले की काही गुंड गावातील दोन महिलांचा विनयभंग करत होते. त्यांनी विरोध केला, तेव्हा त्यांच्यावर तीन गोळ्या झाडण्यात आल्या. तेव्हापासून ते व्हीलचेअरवर आहेत. सुरुवातीची 10 वर्षे ते लोकांच्या उपहासाचे किंवा सहानुभूतीचे पात्र बनले होते. 2015 मध्ये त्यांनी पहिल्यांदा टीव्हीवर व्हीलचेअर-रग्बी पाहिली आणि त्यांना पॅरा-स्पोर्ट्सबद्दल माहिती मिळाली. यातूनच त्यांना या खेळाची प्रेरणा मिळाली. आज ते आशियाई पॅरा-गेम्सचे रौप्यपदक विजेते आहेत. नागोयामध्ये रायफल शूटर मोना अग्रवाल भारताची ध्वजवाहक होती. तिने दोन सुवर्णपदके जिंकली. तसेच, एक विश्वविक्रम आणि अनेक आशियाई विक्रमही प्रस्थापित केले. तिची कहाणीही अत्यंत प्रेरणादायी आहे. मोनाने 2021 पूर्वी कधी रायफल हातातही धरली नव्हती. तिच्या पतीला जेव्हा एका न्यूरोलॉजिकल आजाराचे निदान झाले, तेव्हा कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालवण्यासाठी तिने खेळात काहीतरी करण्याचा निर्णय घेतला. तिने सांगितले की, ‘मला कुटुंबासाठी काहीतरी करायचे होते. माझे पतीही पॅरा-अॅथलीट होते, पण आजारपणामुळे ते खेळ सुरू ठेवू शकले नाहीत. सासरची मंडळी माझ्या दोन लहान मुलांचा सांभाळ करतात. कुटुंबाची सर्व जमापुंजी माझ्या पतीच्या उपचारांवरच खर्च होते.’ याचा अर्थ असा की, स्वतःचे कौशल्य सुधारण्यासाठी तिच्याकडे पैसे नव्हते. तिला खेळात पुढे जायचे असेल, तर हे सर्व स्वतःच्या हिमतीवरच करावे लागणार होते. तिने सांगितले की, ‘मी उसने पैसे घेऊन आवश्यक साहित्य खरेदी केले. मला माहीत होते की ही खूप मोठी जोखीम आहे. पण, मी हे सार्थ ठरवेन आणि असे काहीतरी करेन ज्याचा कुटुंबाला अभिमान वाटेल, असा पक्का निश्चय मी केला होता. आता मला आशा आहे की मी माझे कर्ज फेडू शकेन.’ मोनाने केवळ आपले कर्जच फेडले नाही, तर त्यापुढे एक मोठा पल्लाही गाठला आहे. लॉस एंजेलिस-2028 साठी पात्र ठरणारी पहिली भारतीय शूटर बनण्यापासून ते नागोयामध्ये सुवर्णपदक जिंकण्यापर्यंतचा तिचा प्रवास शानदार राहिला आहे. हे अॅथलीट भारताच्या एका मोठ्या लोकसंख्येचे प्रतिनिधित्व करतात. पण, ते आतापर्यंत वंचितच राहिले आहेत. त्यांना आपल्या सहानुभूतीची गरज नाही. त्याऐवजी आपण त्यांच्याबद्दल संवेदनशीलता आणि सन्मानाची भावना ठेवली पाहिजे. देशाची मान उंचावणाऱ्या या खेळाडूंचा आपण सन्मान करायला हवा. नागोयाने एक व्यासपीठ दिले आहे. भारत स्पष्टपणे एका मोठ्या बदलाच्या उंबरठ्यावर उभा आहे. हा उत्साह असाच कायम राहील, याची काळजी आपल्याला घ्यावी लागेल. भारत नेहमीच केवळ एकाच खेळाचा देश राहू शकत नाही. तुम्ही जेव्हा विराट आणि रोहितच्या यशाचा आनंद साजरा करता, तेव्हा प्रदीप आणि मोनाचाही सन्मान करा. तेदेखील क्रिकेटपटूंइतकेच भारताच्या कथेचा महत्त्वाचा भाग आहेत. (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.) भारत नेहमीच केवळ एकाच खेळाचा देश राहू शकत नाही. तुम्ही जेव्हा विराट आणि रोहितच्या यशाचा आनंद साजरा करता, तेव्हा प्रदीप आणि मोनाचाही सन्मान करा. तेदेखील आपल्या क्रिकेटपटूंइतकेच भारताच्या कथेचा महत्त्वाचा भाग आहेत.