डॉ. चंद्रकांत लहरिया यांचा कॉलम:गरजेपेक्षा जास्त तपासण्या आणि औषधे हाही एक प्रकारचा आजारच‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎अलीकडेच दोन बातम्या समोर आल्या. पहिली बातमी अशी‎होती की, भारतातील जवळपास दर 10 पैकी 9 प्रौढांमध्ये‎कोलेस्टेरॉल किंवा इतर लिपिडची पातळी सामान्य‎मर्यादेच्या वर किंवा खाली आहे. दुसरी बातमी अमेरिकेतून‎आली, जिथे अशा एका नवीन औषधाला मंजुरी मिळाली,‎जे एलडीएल कोलेस्टेरॉल 60% पर्यंत कमी करू शकते. हा‎केवळ योगायोग असू शकतो, परंतु तो एक अस्वस्थ‎करणारा प्रश्नही उपस्थित करतो: एखाद्या आजाराचे ओझे‎आपल्याला तेव्हाच का आठवण करून दिले जाते, जेव्हा‎त्याच्या उपचारासाठी नवीन बाजारपेठ तयार होते?‎ लठ्ठपणा कमी करणाऱ्या औषधांचा अनुभव याचे स्पष्ट‎ उदाहरण आहे. लठ्ठपणा वर्षानुवर्षे वाढत होता. परंतु नवीन‎औषधे येताच लठ्ठपणा हा वैद्यकीय क्षेत्र, माध्यमांमधील‎चर्चेचा विषय बनला. यामुळे जनजागृती तर वाढली, पण‎वजनाला औषधाने ठीक होणारा आजार बनवले गेले.‎शारीरिक अ‍ॅक्टिव्हिटी नसणे, ताणतणाव, प्रोसेस्ड फूड‎यांसारखी मूळ कारणे मागे सुटली. ‎भारतात हृदयविकार,‎मधुमेह, लठ्ठपणा आणि फॅटी लिव्हर वाढत आहेत. आपल्या‎जीवनशैलीत बसून राहणे वाढले आहे, चालणे कमी झाले‎आहे आणि जेवणात साखर, मैदा तसेच जंकफूड वाढले‎आहे. गेल्या काही वर्षांत लिपिड आणि कोलेस्टेरॉल‎उपचारांची उद्दिष्टे सातत्याने खाली आली आहेत. अधिक‎धोका असलेल्या रुग्णांसाठी एलडीएल कोलेस्टेरॉल 55‎मिलिग्राम प्रति डेसिलिटरपेक्षा कमी ठेवण्याचा सल्ला दिला‎जातो. याआधी ही मर्यादा 70 होती. नवीन औषध एलडीएल‎कोलेस्टेरॉल 56 ते 59% पर्यंत कमी करू शकते. परंतु प्रत्येक‎रुग्णाला याची गरज असतेच असे नाही.‎ याच वेळी आयसीएमआर-इंडिया अभ्यासाचे निकालही‎आले. हा अभ्यास भारतातील 23 हजार 665 प्रौढांवर‎आधारित होता आणि त्यात असे आढळून आले की, 87.3‎टक्के लोकांमध्ये लिपिडशी संबंधित किमान एक‎असामान्यता होती. येथे हे समजून घेणे आवश्यक आहे की,‎याचा अर्थ असा नाही की जवळपास 90 टक्के भारतीयांचे‎खराब कोलेस्टेरॉल धोकादायक पातळीवर आहे किंवा‎त्यांनी औषध सुरू करायलाच हवे. यामध्ये अशा‎लोकांचाही समावेश आहे, ज्यांची एचडीएल लेव्हल कमी‎आहे. याला चांगले कोलेस्टेरॉल मानले जाते, पण ते‎वाढवण्यासाठी कोणतेही औषध येत नाही. हे केवळ‎चांगल्या आणि निरोगी जीवनशैलीनेच वाढू शकते.‎ समस्या तेव्हा सुरू होते, जसे उपचारांचे लक्ष्य बदलले‎जाते तसे लाखो लोक अचानक अशा श्रेणीत येतात, ज्यांना‎औषध दिले जाणे योग्य मानले जाते. वास्तविक त्यांच्या‎शरीरात रात्रीतून कोणतेही नवीन नुकसान झालेले नसते.‎याला मेडिकलायझेशन म्हणतात. याचा अर्थ असा नाही की‎कोलेस्टेरॉलची औषधे निरुपयोगी आहेत. खरा प्रश्न हा‎आहे की औषध कोणाला आणि किती काळ हवे आहे?‎ एका बाजूला एक कोटी लोकांना आवश्यक उपचार‎मिळत नाहीत, तर दुसरीकडे श्रीमंत वर्गात गरजेपेक्षा जास्त‎तपासण्या व औषधे वाढत आहेत. थोडे वाढलेले एलडीएल‎असलेला निरोगी तरुण आणि हृदयविकाराचा झटका सहन‎केलेला व्यक्ती हे दोघे सारखे रुग्ण असू शकत नाहीत.‎जीवनशैलीमुळे निर्माण झालेल्या आजारांवर गोळ्यांनी‎उपाय होणार नाही. आपल्याला चांगले अन्न, सक्रिय जीवन‎व मजबूत प्राथमिक आरोग्य सेवांची गरज आहे. समजूतदार‎रुग्ण औषधाला नकार देत नाही; तो औषधाची गरज, फायदे‎आणि कालावधीबद्दल प्रश्न विचारतो आणि विचारपूर्वक‎निर्णय घेतो. (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.)‎