एन. रघुरामन यांचा कॉलम:बचत म्हणजे कंजूषपणा नव्हे, तर तो कष्टाचा सन्मान

1960 च्या दशकातील गोष्ट आहे. जेव्हा मुलांनी मला ‘अण्णा’ म्हणून चिडवले, तेव्हा वडील हसून म्हणाले- ‘अभिमान बाळग, ते तुला मोठ्या भावाचा दर्जा देत आहेत.’ दुसऱ्या दिवशी जेव्हा मी हात हलवून अभिवादन केले, तेव्हा त्यांचे चिडवणे जवळिकीत बदलले. दृष्टिकोन बदलताच जग बदलते, हे मला त्या दिवशी समजले. अनेक वर्षांनंतर जेव्हा मुलीने मला कंगव्याने टूथपेस्टचा शेवटचा थेंब काढताना पाहून ‘कंजूष’ म्हटले, तेव्हा मी विचारले- ‘कंजूष असणे म्हणजे समजूतदार असणे आहे का?’ यावर ती हसून निघून गेली. अलीकडील आर्थिक घडामोडी सांगतात की पैशांचे व्यवस्थापन किती महत्त्वाचे आहे. आरबीआयने रेपो दरात 0.25% वाढ केल्यामुळे मध्यमवर्गाचा ईएमआय वाढेल किंवा कर्जाचा कालावधी वाढेल. जागतिक स्तरावर शेअर बाजार घसरले आहेत आणि जेपी मॉर्गन चेस इन्स्टिट्यूटच्या मते, प्रति तास वास्तविक कमाई 0.3% ने कमी झाली आहे. कोविडच्या सहा वर्षांनंतरही ग्राहकांच्या भावना सुस्त आहेत. महागाईमुळे बचत कमी होत आहे आणि देशांतर्गत कर्ज विक्रमी पातळीवर आहे. शिकागो फेडचे अध्यक्ष ऑस्टेन गुल्सबी इशारा देतात- ‘जर जगातील 90% खर्च फक्त 10% लोक करत असतील, तर जीडीपी आणि रोजगारावर मोठा परिणाम होईल.’ मग यावर उपाय काय आहे? दिखाव्याची जीवनशैली सोडून पारंपरिक भारतीय विचारसरणीचा अवलंब करा. माझे वडील रेशन आणताना खाली वर्तमानपत्र अंथरायचे, जेणेकरून तांदळाचे पडणारे दाणेही वाया जाऊ नयेत. त्यांच्यासाठी ते दाणे कष्टाच्या कमाईचा सन्मान होते. कुंडीत किंवा मोकळ्या जागेत मिरची, कोथिंबीर व ताज्या भाज्या पिकवा. यामुळे दैनंदिन खर्चात बचत होईल. घरात उरलेली डाळ-भाजी किंवा भातापासून पुढच्या वेळचे जेवण तयार करा. सामानाची नासाडी होऊ नये यासाठी आठवड्याच्या रेशनची यादी बनवा. टूथपेस्ट, शाम्पू किंवा सर्फचा नवीन पॅक उघडण्यापूर्वी जुना पूर्णपणे संपवा. प्रवासात पाण्याची बाटली आणि घरचा नाश्ता सोबत ठेवा. मॅनेजमेंट टीप : टूथपेस्टच्या ट्यूबमधून शेवटचा थेंब काढणे वा कष्टाचे पैसे जपून खर्च करणे ‘कंजूषपणा’ नाही. याचा अर्थ ‘जागरूकपणे खर्च करणारी व्यक्ती’ होणे आहे. या नव्या व्याख्येचा आणि विचारसरणीचा अभिमान बाळगा.