एन. रघुरामन यांचा कॉलम:काही तरुण इतक्या लवकर कामाला निरोप का देत आहेत

‘अच्छा चलता हूं दुआओं में याद रखना, मेरे जिक्र का जुबां पे स्वाद रखना, दिल के संदूकों में मेरे अच्छे काम रखना, चिट्ठी तारों में भी मेरा तू सलाम रखना…।’ हे केवळ 38 वर्षांचा गायक अरिजित सिंहचे गाणे नाही, तर कामाच्या ठिकाणी तरुणांची जीवनशैली बनत चालली आहे. अरिजितने पार्श्वगायन क्षेत्रातून निवृत्तीची घोषणा करून पूर्ण उद्योगाला चकित केले. चित्रपटांसाठी गायकीच्या त्याच त्याच तांत्रिक गोष्टींचा कंटाळा आला असून आता स्वतंत्र संगीत आणि सर्जनशील विकासावर लक्ष केंद्रित करायचे असल्याचे त्याने सांगितले. लोक याला वैयक्तिक निर्णय म्हणू शकतात, तर दुसरीकडे काही लोक स्वतःला सावरण्यासाठी मोठी सुट्टी घेत आहेत. काम सोडण्याचा (क्विटिंग) हा प्रघात 2024 पासून लोकप्रिय झाला. त्याची काही उदाहरणे खालीलप्रमाणे आहेत. 1. विनोदी कलाकार झाकीर खान (38) याने अलीकडेच आनुवंशिक आरोग्य समस्या आणि थकव्याचा हवाला देत थेट सादरीकरणातून प्रदीर्घ सुट्टी घेण्याची घोषणा केली. ही सुट्टी 2030 पर्यंत चालू शकते. 2. ‘द लॉस्ट’ आणि ‘अँट मॅन’ची अभिनेत्री इव्हँजेलिन लिली (44) हिने कुटुंब, मानवतावादी कार्य आणि लेखनासाठी अनिश्चित काळासाठी अभिनयापासून दूर राहण्याची घोषणा केली. 3. ‘व्हॅम्पायर डायरीज’चा स्टार इयान सोमरहेल्डर (47) याने शेती आणि कुटुंबासाठी हॉलीवूड सोडले. उद्योगाच्या झगमगाटापेक्षा शांत जीवन जास्त आवडते असे त्याचे म्हणणे आहे. 4. प्रसिद्ध मॉडेल बेला हदीद (29) हिने फॅशन उद्योग सोडताना सांगितले की, अतिशय तणावाच्या वातावरणात तिला समाधान मिळत नाही. 5. जस्टिन बीबर आणि एरियाना ग्रांडे यांचा प्रसिद्ध संगीत व्यवस्थापक स्कूटर ब्रॉन (44) यानेही 2024 मध्ये कलाकार व्यवस्थापनातून निवृत्ती घेतली, जेणेकरून तो एक वडील म्हणून आपल्या जबाबदाऱ्यांवर लक्ष देऊ शकेल. मला आठवते की तरुण पिढीमध्ये ‘क्विटिंग’ हा शब्द नोव्हेंबर 2018 मध्ये तेव्हा चर्चेत आला, जेव्हा यूट्यूब स्टार लिली सिंहने (तेव्हा ती 30 वर्षांची होती आणि आता 37 वर्षांची आहे) तिच्या मुख्य चॅनलवरून तात्पुरती सुट्टी घेण्याची मोठी घोषणा केली होती. तिने मानसिक, शारीरिक आणि भावनिक थकवा हे त्याचे कारण सांगितले होते. त्यानंतर, 2019 मध्ये प्रसिद्ध ब्रिटिश विनोदी कलाकार फिल ज्युपिटसने 63 व्या वर्षी स्कॉटलंडच्या डुंडी विद्यापीठात अभ्यासाचा निर्णय घेतला. पण प्रश्न हा आहे की, इतके तरुण कामाच्या सर्वात महत्त्वाच्या वयात काम का सोडत आहेत? यामागे रिकामे राहण्याची इच्छा नसून, त्यांच्या प्राधान्यक्रमात झालेल्या खोल बदलाची ही प्रेरणा आहे. 2025-2026 मध्ये अनेक नोकरीपेशा तरुण कठोर, साचलेपण आणि विषारी वातावरणापासून वाचण्यासाठी स्वेच्छेने काम सोडत आहेत. त्याची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत. 1. प्रचंड थकवा आणि मानसिक आरोग्य: ‘क्विटिंग’ला आता करिअरचे अपयश म्हणून न बघता स्वतःच्या संरक्षणाचे साधन म्हणून पाहिले जात आहे. कर्मचारी अतिथकव्यापासून वाचण्यासाठी काम सोडत आहेत. ते स्वतःच्या हितासाठी ठाम भूमिका घेत आहेत. 2. विषारी वातावरण आणि कमकुवत व्यवस्थापन: येथूनच बदल्याच्या भावनेतून काम सोडण्याचा विचार जन्म घेतो. विषारी वातावरणाला विरोध म्हणून अनेक जण काम सोडून देतात. एका अहवालानुसार 47% कर्मचाऱ्यांनी निराशा व्यक्त करण्यासाठी नोकरी सोडली. 3. लवचिकता आणि घरून कामाच्या सुविधेचा अभाव: महामारीने हे सिद्ध केले आहे की उत्पादकता कार्यालयात उपस्थित राहण्यावर अवलंबून नाही. जबरदस्तीने कार्यालयात बोलावण्याची धोरणे राजीनाम्याचे मोठे कारण आहेत. कामाच्या आणि वैयक्तिक आयुष्यातील संतुलनाचे महत्त्व वाढले आहे. 4. करिअरमधील साचलेपण आणि प्रगतीचा अभाव: अनेक तरुण व्यावसायिक अशा नोकऱ्या सोडत आहेत ज्यात प्रगतीचे आश्वासन तर दिले जाते, पण प्रत्यक्षात काहीच होत नाही. त्यांना तिथे साचलेपण जाणवते. किमान 57% लोक प्रगती थांबल्याचे जाणवल्यावर नवीन कौशल्ये शिकण्यास तयार आहेत. 5. हेतू आणि मूल्यांचा शोध : जर एखादी नोकरी नीरस किंवा कोणत्याही मोठ्या सामाजिक प्रभावाशिवाय वाटली तर तरुण त्यापासून अंतर राखतात. फंडा हा आहे की, तरुण पिढी पारंपरिक आणि शोषण करणाऱ्या कामाच्या वातावरणापेक्षा मानसिक आरोग्य आणि दीर्घकालीन करिअरच्या प्रगतीला प्राधान्य देऊ लागली आहे. त्यामुळे उद्योजकांनाही कामाची ठिकाणे टिकवून ठेवण्यावर लक्ष द्यावे लागेल.