पुणे जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांवर पाण्याचे मोठे संकट! खडकवासला प्रकल्पाचे उन्हाळी आवर्तन रद्द; २.५ लाख हेक्टरवरील पिकांचे काय होणार?

पुणे शहर आणि परिसराची तहान भागवणाऱ्या खडकवासला धरण साखळी प्रकल्पात (Khadakwasla Dam Complex) यंदा सरासरीपेक्षा कमी पाऊस झाल्यामुळे संपूर्ण जिल्ह्यावर पाणीसंकटाचे सावट पसरले आहे. धरण साखळीमध्ये (टेमघर, वरसगाव, पानशेत आणि खडकवासला) गेल्या वर्षीच्या तुलनेत तब्बल २५ टक्क्यांहून अधिक कमी पाणीसाठा शिल्लक राहिल्याने प्रशासकीय पातळीवर मोठे निर्णय घेतले जात आहेत. वाढते तापमान, एल-निंनोचा प्रभाव आणि संभाव्य भीषण दुष्काळी परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी जलसंपदा विभागाने रब्बी हंगामातील नियोजित आवर्तन कसेबसे कायम ठेवण्याचा प्रयत्न केला असला, तरी आगामी एन उन्हाळ्यातील 'उन्हाळी सिंचन आवर्तन' (Summer Irrigation Rotation) पूर्णपणे रद्द करण्याचा अत्यंत कडक आणि मोठा निर्णय घेतला आहे.

२.५ लाख हेक्टर शेती पिकांवर वाळवंटाची छाया; शेतकरी संकटात:

जलसंपदा विभागाच्या या निर्णयामुळे हवेली, दोंड, इंदापूर, पुरंदर आणि बारामती तालुक्यातील सुमारे २.५ लाख हेक्टरहून अधिक शेती क्षेत्राला मोठा फटका बसणार आहे. या भागातील शेतकरी प्रामुख्याने उसाची पिके, फळबागा (डाळिंब, पेरू, द्राक्षे), भाजीपाला आणि चारा पिकांवर अवलंबून असतात. ऐन उन्हाळ्यात कालव्यातून शेतीसाठी पाणी न मिळाल्यास ही अब्जावधी रुपयांची पिके आणि वर्षानुवर्षे जपलेल्या फळबागा जळून खाक होण्याची भीती निर्माण झाली आहे. उन्हाळी आवर्तन बंद झाल्यामुळे विहिरी आणि बोअरवेलची भूजल पातळी कमालीची खाली जाण्याची शक्यता असून, यामुळे केवळ शेतीच नव्हे तर ग्रामीण भागातील पशुधनाच्या चाऱ्याचा आणि पिण्याच्या पाण्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण होणार आहे.

पुणे शहराच्या पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य, ग्रामीण भागात असंतोष:

जलसंपदा विभागाच्या धोरणानुसार शहराच्या पिण्याच्या पाण्याला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले आहे. पुणे शहरातील वाढती लोकसंख्या आणि पाण्याचा अपव्यय यामुळे आधीच गुरुवारी १० ते २० टक्के पाणीकपात लागू करण्यात आली असली, तरी उर्वरित पाणी पुढील पावसाळ्यापर्यंत (जून-जुलै) शहरासाठी सुरक्षित ठेवणे प्रशासनाला बंधनकारक वाटत आहे. मात्र, शहराला पाणी देताना ग्रामीण भागातील शेतीचा बळी दिला जात असल्याचा आरोप करत शेतकरी संघटना आक्रमक झाल्या आहेत. कालव्याच्या आवर्तनातून उन्हाळी पाणी न दिल्यास तीव्र आंदोलन करण्याचा इशारा स्थानिक बळीराजाने दिला आहे. जलसंपदा विभाग आणि महापालिकेने पाण्याच्या प्रत्येक थेंबाचा योग्य ताळेबंद मांडून शेती वाचवण्यासाठी तातडीने सूक्ष्म नियोजन करावे, अशी जोरदार मागणी होत आहे.