चंद्रावर महाकाय खड्डा! ७२८ फूट रुंद आणि १४१ फूट खोल खड्ड्याने उघड केला २ वर्षांपूर्वीचा भीषण उल्कापात; नासाचा शोध

वॉशिंग्टन/पुणे: नासाच्या (NASA) 'ल्युनाअर रिकॉनिसन्स ऑर्बिटर'ने (LRO) चंद्राच्या पृष्ठभागावर एक अत्यंत भव्य आणि नव्याने तयार झालेला खड्डा (क्रेटर) शोधून काढला आहे. हा खड्डा तब्बल ७२८ फूट (२२२ मीटर) रुंद आणि १४१ फूट (४३ मीटर) खोल आहे. दोन वर्षांपूर्वी (एप्रिल ते मे २०२४ दरम्यान) एका शक्तिशाली लघुग्रह (Asteroid) किंवा धुमकेतूच्या तुकड्याच्या धडकेमुळे हा खड्डा तयार झाला असल्याचे संशोधकांनी स्पष्ट केले आहे.

कसा लागला या महाकाय खड्ड्याचा शोध? नासाच्या 'LRO' कॅमेऱ्याच्या विस्तीर्ण प्रतिमांचे विश्लेषण करताना वैज्ञानिक रॉबर्ट वॅग्नर यांना चंद्राच्या पूर्व भागात एक असामान्य चमकणारा भाग आणि त्याच्याभोवती गडद कडे (Halo) दिसून आले. जेव्हा जुन्या आणि नव्या छायाचित्रांची तुलना करण्यात आली, तेव्हा या भीषण आघाताचा (Impact) उलगडा झाला. ३ ते ६ मजली इमारतीच्या आकाराचा एक लघुग्रह चंद्रावर वेगाने आदळल्यामुळे हा महाकाय खड्डा तयार झाला. या खड्ड्याला ज्येष्ठ चंद्र-वैज्ञानिक टॉम मॅकगेचिन यांच्या स्मरणार्थ 'मॅकगेचिन क्रेटर' (McGetchin Crater) असे नाव देण्यात आले आहे.

१३२ वर्षांत एकदा घडणारी दुर्मिळ घटना: वैज्ञानिक अभ्यास मासिक 'सायन्स ॲडव्हान्सेस'मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासानुसार, एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर उल्कापात होऊन खड्डा तयार होण्याची घटना चंद्रावर साधारणपणे १३२ वर्षांतून किंवा शतकातून एकदाच घडते. पृथ्वीवर वातावरण असल्यामुळे बहुतेक उल्का जळून खाक होतात, परंतु चंद्रावर वातावरण नसल्यामुळे अवकाशयाने किंवा उल्का थेट पृष्ठभागावर आदळतात.

भविष्यातील मून मिशनसाठी महत्त्वाचा शोध: हा खड्डा दोन फुटबॉल मैदानांइतका लांब आणि एकमेकांवर ठेवलेल्या तीन स्कूल बसइतका खोल आहे. या भीषण आघातामुळे चंद्राची माती तब्बल ६६ मैलांपेक्षा (१०६ किमी) जास्त अंतरापर्यंत उडाली. नासा लवकरच चंद्रावर मानवी तळ आणि अंतराळवीरांचा मुक्काम उभारण्याच्या तयारीत असताना, अशा प्रकारच्या अवकाशीय धोक्यांचे नियोजन करण्यासाठी हा शोध अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.