मुदत संपण्याआधीच घर सोडल्यास घरमालक तुमची 'सुरक्षा ठेव' जप्त करू शकतात का? जाणून घ्या काय आहेत कायदेशीर नियम

मुंबई: भाड्याच्या घरात राहताना 'सुरक्षा ठेव' (Security Deposit) ही एक अत्यंत महत्त्वाची आर्थिक तरतूद असते. अनेकदा भाडेकरू अटींनुसार मुदत पूर्ण होण्यापूर्वीच घर सोडतात, अशा परिस्थितीत मालकाचे नुकसान होऊ शकते, म्हणून कायद्याने आणि कराराने काही स्पष्ट नियम घालून दिले आहेत.

१. मुदतपूर्व घर सोडल्यास काय होते? जर भाडेकरूने रेंटल ॲग्रीमेंटमध्ये नमूद केलेल्या कालावधीपूर्वी घर सोडले, तर मालक सहसा सुरक्षा ठेवीतून काही रक्कम कपात करू शकतात. याला 'प्री-मॅच्युअर टर्मिनेशन पेनल्टी' म्हणतात. जर करारात 'नोटीस पिरीयड' (उदा. १ किंवा २ महिने) नमूद असेल आणि भाडेकरूने तो पूर्ण केला नसेल, तर मालक त्या काळाचे भाडे ठेवीतून वळते करून घेऊ शकतात.

२. सुरक्षा ठेव कधी जप्त केली जाऊ शकते?

• थकीत भाडे आणि बिले: जर भाडेकरूने घर सोडताना शेवटच्या महिन्यांचे भाडे किंवा वीज-पाण्याचे बिल भरले नसेल, तर मालक ते रकमेतून कापून घेऊ शकतात.

• मालमत्तेचे नुकसान: जर घराचे नुकसान (उदा. भिंतींचे गंभीर नुकसान, तुटलेली फिटिंग्ज, फर्निचरची मोडतोड) सामान्य झीज (Normal Wear and Tear) पेक्षा जास्त असेल, तर दुरुस्तीचा खर्च ठेवीतून कापला जाऊ शकतो.

• कराराचा भंग: भाडेकरूने करारातील अटींचे उल्लंघन केल्यास मालक नुकसान भरपाई म्हणून ठेवीचा काही भाग जप्त करू शकतात.

३. कायदेशीर नियम आणि भाडेकरूंचे अधिकार: 'मॉडेल टेनन्सी ॲक्ट २०२१' (Model Tenancy Act) नुसार, निवासी मालमत्तेसाठी सुरक्षा ठेव दोन महिन्यांच्या भाड्यापेक्षा जास्त नसावी. तसेच, घरमालकाने भाडेकरूने घर सोडल्यानंतर योग्य तपासणी करून उर्वरित रक्कम एक महिन्याच्या आत परत करणे अपेक्षित असते. सामान्य झीज (जसे की रंगाचे फिके पडणे किंवा जुन्या फिटिंग्जचा नैसर्गिक ऱ्हास) यासाठी मालक पैसे कापून घेऊ शकत नाही.

४. विवादांपासून वाचण्यासाठी टिप्स:

• लिखित करार: करार नेहमी नोंदणीकृत (Registered) असावा आणि त्यात 'नोटीस पिरीयड' व 'सुरक्षा ठेव परताव्याचे' नियम स्पष्ट असावेत.

• फोटो आणि व्हिडिओ: घरात प्रवेश करताना आणि बाहेर पडताना घराची सद्यस्थिती दर्शवणारे फोटो किंवा व्हिडिओ काढून ठेवावेत.

• देयकांचा पुरावा: वीज आणि पाण्याचे बिल भरल्याच्या पावत्या जतन कराव्यात.

• संयुक्त तपासणी: घर सोडण्यापूर्वी मालक आणि भाडेकरू यांनी एकत्र घर पाहून हिशोब पूर्ण करावा, जेणेकरून नंतर वाद होणार नाहीत.

जर घरमालक विनाकारण तुमची ठेव परत करत नसेल, तर तुम्ही कायदेशीर नोटीस पाठवू शकता किंवा स्थानिक 'रेंट अथॉरिटी'कडे तक्रार नोंदवू शकता.