माळीण दुर्घटनेला १२ वर्षे पूर्ण! १५१ जणांचा बळी घेणाऱ्या त्या काळ्या रात्रीच्या वेदना आजही ताज्या; दरडीखाली गाडले गेले होते संपूर्ण गाव

आंबेगाव / पुणे : पुणे जिल्ह्यातील आंबेगाव तालुक्याच्या अत्यंत दुर्गम पश्चिम भागातील माळीण गावात घडलेल्या भीषण नैसर्गिक आपत्तीला ३० जुलै रोजी तब्बल १२ वर्षे पूर्ण होत आहेत. ३० जुलै २०१४ च्या त्या एका काळ्या रात्री संपूर्ण माळीण गाव डोंगराची प्रचंड दरड कोसळून खाली मातीच्या आणि खडकांच्या ढिगाऱ्याखाली जिवंत गाडले गेले होते. या दुर्दैवी दुर्घटनेत १५१ निष्पाप ग्रामस्थांना आपला जीव गमवावा लागला होता. आज १२ वर्षांनंतरही या दुर्घटनेच्या वेदनादायक आठवणी आणि गावकऱ्यांच्या मनातील भीतीची दहशत जशीच्या तशी कायम आहे.

१. एका रात्रीत होत्याचे नव्हते झाले

३० जुलै २०१४ च्या पहाटेच्या सुमारास, मुसळधार पडणाऱ्या पावसात माळीण गावावर अचानक डोंगराचा कडा कोसळला. अवघ्या काही मिनिटांतच ४४ हून अधिक घरे आणि १५१ ग्रामस्थ माती-दगडांच्या महाकाय ढिगाऱ्याखाली दाबले गेले. संपूर्ण गाव नकाशावरून गायब झाले होते. एनडीआरएफ (NDRF), पोलीस, अग्निशमन दल आणि स्थानिक प्रशासनाने सलग अनेक दिवस बचावकार्य चालवून १५१ मृतदेह बाहेर काढले होते.

२. स्मृती स्मारक आणि १५१ वृक्षांची साक्ष

दुर्घटनाग्रस्त जुन्या माळीण गावाच्या ठिकाणी मृतांच्या स्मरणार्थ एक भव्य स्मारक उभारण्यात आले आहे. या स्मारकावर मृत्युमुखी पडलेल्या १५१ ग्रामस्थांची नावे कोरण्यात आली आहेत. तसेच या १५१ आत्म्यांच्या स्मृतीप्रीत्यर्थ १५१ झाडे लावून परिसर हिरवागार करण्यात आला आहे. दरवर्षी ३० जुलै रोजी वाचलेले ग्रामस्थ, नातेवाईक आणि नागरिक या ठिकाणी जमून आपल्या आप्तस्वकीयांना अश्रूंपूर्ण नयन-श्रद्धांजली अर्पण करतात.

३. पुनर्वसन झाले, पण समस्यांचे डोंगर कायम

शासनाने माळीण पुनर्वसित गावात बाधितांना पक्की घरे बांधून दिली असली, तरी १२ वर्षे उलटल्यानंतरही पुनर्वसित गावकऱ्यांच्या मुलभूत समस्या पूर्णपणे सुटलेल्या नाहीत. पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न, शेती जमिनीचे हस्तांतरण, आणि कायमस्वरूपी रोजगाराच्या सुविधांसाठी गावकऱ्यांना आजही संघर्ष करावा लागत आहे.

४. आजही कायम आहे दरडींची भीती

माळीण दुर्घटनेनंतर सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यावरील इतर अनेक गावांमधील दरड कोसळण्याचा धोका अधोरेखित झाला. पावसाळा सुरू झाला की, आंबेगाव, जुन्नर आणि खेड तालुक्यातील डोंगराळ भागातील गावांमध्ये आजही भीतीचे वातावरण पसरते. माळीणची दुर्घटना महाराष्ट्राच्या इतिहासातील सर्वात भीषण नैसर्गिक आपत्तींपैकी एक म्हणून कायमची कोरली गेली आहे.