मुंबईकरांसाठी मोठी खूशखबर! 'कवच ५.०' मुळे लोकलचा स्पीड वाढणार; दर २ मिनिटांनी धावणार लोकल, फेऱ्या ४,००० होणार!

मुंबई : मुंबईची 'लाइफलाइन' मानल्या जाणाऱ्या उपनगरीय लोकल ट्रेन नेटवर्कसाठी रेल्वे प्रशासनाने अत्यंत महत्त्वाकांक्षी योजना आखली आहे. मुंबई लोकलच्या जाळ्यात सुरक्षेसह क्षमता वाढवण्यासाठी स्वदेशी बनावटीची 'कवच ५.०' (Kavach 5.0) ही अत्याधुनिक ऑटोमॅटिक ट्रेन प्रोटेक्शन (ATP) प्रणाली लागू करण्याची प्रक्रिया वेगाने सुरू करण्यात आली आहे. या प्रणालीमुळे लोकलचा वेग वाढणार असून, सध्या दर ३ मिनिटांनी येणारी लोकल आता दर २ मिनिटांनी धावणार आहे. परिणामी, मध्य आणि पश्चिम रेल्वेवर मिळून दररोजच्या लोकल फेऱ्यांची संख्या ३,२५४ वरून थेट ४,००० फेऱ्यांपर्यंत वाढवणे शक्य होणार आहे.

१. गर्दीने ओसंडून वाहणाऱ्या लोकलमधून मोठा दिलासा

मुंबई उपनगरीय रेल्वे नेटवर्कवरून दररोज तब्बल ६३ ते ६८ लाख नागरिक प्रवास करतात. सध्या मध्य रेल्वे दररोज १,८४० लोकल फेऱ्या (१२० एसी लोकलसह) चालवते, तर पश्चिम रेल्वे १,४१४ फेऱ्या (१४५ एसी लोकलसह) चालवते. सध्याचे सिग्नलिंग नेटवर्क आपल्या क्षमतेच्या अंतिम टप्प्यावर पोहोचले आहे. यामुळे 'कवच ५.०' प्रणाली लागू झाल्यास रेल्वे रुळांवर नवीन विस्तार न करताही ट्रेन्सचा वेग आणि वारंवारता वाढवून पीक अवरमधील गर्दीचा मोठा ताण कमी करणे शक्य होईल.

२. 'कवच ५.०' प्रणालीची वैशिष्ट्ये आणि तंत्रज्ञान

• केबिन-बेस्ड सिग्नलिंग (Cab-Based Signalling): आता मोटरमनला सिग्नल पाहण्यासाठी रुळाच्या कडेला असलेल्या दिव्यांवर अवलंबून राहावे लागणार नाही. सर्व सिग्नल आणि माहिती थेट मोटरमनच्या केबिनमधील डिजिटल स्क्रीनवर उपलब्ध होईल.

• आपोआप ब्रेक लागण्याची सुविधा (Automatic Emergency Braking): मोटरमनकडून नजरचुकीने लाल सिग्नल पार (SPAD) झाल्यास किंवा ट्रेन ठरवून दिलेल्या वेगमर्यादेपेक्षा जास्त वेगाने धावू लागल्यास ही सिस्टीम तत्काळ सक्रिय होऊन आपोआप ब्रेक लावेल.

• पावसाळा आणि धुक्यात उपयुक्त: मुसळधार पाऊस, अतिशय धुके किंवा दृश्यमानता कमी असतानाही ही सिस्टीम अत्यंत प्रभावीपणे कार्य करेल, ज्यामुळे गाड्यांच्या धडकेचा किंवा अपघाताचा धोका जवळपास शून्य होईल.

३. कधी लागू होणार ही सिस्टीम?

केंद्रीय रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी मुंबईच्या उपनगरीय मार्गांसाठी विशेष 'कवच ५.०' विकसित करण्याची घोषणा केली होती. सध्या रिसर्च डिझाइन्स अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (RDSO) या सिस्टीमचे तांत्रिक काम अंतिम टप्प्यात आणत आहे. मध्य आणि पश्चिम रेल्वेच्या मुख्य मार्गांवर ही सिस्टीम टप्प्याटप्प्याने कार्यान्वित केली जाईल, ज्यामुळे मुंबईकरांचा प्रवास सुरक्षित, गतिमान आणि कमी गर्दीचा होणार आहे.