अनेक दशकांपासून सिलिगुडी कॉरिडॉरच्या ‘चिकन नेक’बाबत भारताची सुरक्षाविषयक चर्चा शंका आणि भीतीभोवती फिरत राहिली आहे. परंतु धोक्यांचे स्वरूपही आता बदलले आहे. हायब्रिड संघर्षाच्या या युगात आपल्या कोणत्याही प्रतिस्पर्ध्यासाठी आता या कॉरिडॉरवर ताबा मिळवणे किंवा त्याला थेट हानी पोहोचवणे गरजेचे राहिलेले नाही. केवळ अडथळा निर्माण करणेही धोरणात्मक परिणाम घडवून आणू शकते. सिलिगुडी कॉरिडॉरच्या सर्वात अरुंद भागात नेपाळ आणि बांगलादेशमधील अंतर केवळ 20-22 किमी आहे. त्याच्या ईशान्येला भूतान आहे. उत्तरेस सिक्कीम, चुम्बी खोरे, डोकलाम आहेत. भारताच्या मुख्य भूभागाला ईशान्येशी जोडणारे रस्ते, रेल्वे, पाइपलाइन, दूरसंचार नेटवर्क, लष्करी रसद याच मर्यादित भूगोलात येऊन सामावतात. यामुळेच हा कॉरिडॉर संवेदनशील आहे. 2020 नंतर संबंधांमध्ये सुधारणा होऊनही चीन अजूनही आपल्यासाठी आव्हान उभे करतो आहे. 2017 मध्ये डोकलाममधील संघर्षाने हे दाखवून दिले की चुम्बी खोरे आणि भूतानशी संबंधित घडामोडी भारतासाठी का महत्त्वाच्या आहेत. मात्र, नकाशे ही संवेदनशीलता प्रत्यक्ष स्थितीपेक्षा अवास्तव स्वरूपात दाखवू शकतात. त्या भागात कोणत्याही लष्करी आक्रमकतेला कठीण भूभाग, भारतीय सैन्याची भक्कम तैनाती आणि अरुंद चुम्बी खोऱ्याचा सामना करावा लागेल. भारताने कॉरिडॉर आणि त्याच्या दोन्ही टोकांभोवती आपली लष्करी क्षमताही बळकट केली आहे. हा कॉरिडॉर संवेदनशील आहे, पण असुरक्षित नक्कीच नाही. सर्वात तात्कालिक आव्हान धोक्यांच्या सतत विस्तारणाऱ्या व्याप्तीचे आहे. एखाद्या मोठ्या संघर्षादरम्यान रेल्वेचा एखादा पूल निकामी होणे, दूरसंचार सेवांमध्ये अडथळा निर्माण होणे, इंधन वाहतूक विस्कळीत होणे, महत्त्वाच्या प्रतिष्ठानांना लक्ष्य करण्यासाठी ड्रोनचा वापर किंवा अनेक ठिकाणी एकाच वेळी केलेली सुनियोजित तोडफोड यांपैकी कशाचाही परिणाम तात्कालिक नुकसानीपेक्षा खूप मोठा असू शकतो. सायबर हल्ले सेवा विस्कळीत करू शकतात, चुकीची माहिती पसरवू शकतात आणि लोकांमध्ये चिंता निर्माण करू शकतात. भारताच्या पूर्वेकडील बदलत्या राजकीय वातावरणाने (विशेषतः बांगलादेशात) आणखी एक पैलू जोडला आहे, पण हे सावधगिरीने समजून घेण्याची गरज आहे. एखाद्या देशातील राजकीय बदल किंवा द्विपक्षीय संबंधांमधील घसरणीचा असा अर्थ होत नाही की शेजारी देश भारताचा विरोधक बनला आहे. पारंपरिक लष्करी कारवाईच्या तुलनेत ही चिंता या शक्यतेबाबत अधिक आहे की शत्रुत्व बाळगणाऱ्या शक्ती वेगवेगळ्या स्तरांवर स्थानिक सहकार्य किंवा संगनमताने एखाद्या देशाचा भूभाग, नेटवर्क किंवा स्थानिक कमकुवतपणाचा गैरफायदा घेऊ शकतात. नेपाळ, भूतान आणि बांगलादेशसोबतच्या भारताच्या सीमांची परिस्थिती वेगवेगळी आहे. कायदेशीर ये-जा, आर्थिक कारणांमुळे होणारे स्थलांतर, बेकायदेशीर स्थलांतर आणि शत्रुतापूर्ण घुसखोरी या सर्वांना एकाच श्रेणीत ठेवता येत नाही. रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या भागात लोकांची मुक्त हालचाल तेव्हा चिंतेचा विषय बनते, जेव्हा बनावट कागदपत्रे, गुन्हेगारी नेटवर्क्स किंवा शत्रूच्या गुप्तचर यंत्रणांद्वारे त्याचा गैरफायदा घेतला जातो. हे बिहारसाठीही महत्त्वाचे ठरते. किशनगंज, अररिया आणि पूर्णिया हे या कॉरिडॉरला लागून असलेल्या तात्काळ प्रभावाखालील भागाचे आणि व्यापक वाहतूक क्षेत्राचा भाग आहेत. त्यामुळे या जिल्ह्यांमधील पोलिस व्यवस्था, गुप्तचर यंत्रणांमधील समन्वय, बेकायदेशीर नेटवर्क्सवर देखरेख आणि विकासाशी संबंधित पावलांचा प्रभाव बिहारच्या सीमांपलीकडे दूरपर्यंत पडतो. सिलिगुडी कॉरिडॉरची धोरणात्मक व्याप्ती त्याला लागून असलेल्या बिहारच्या भागांपर्यंत विस्तारलेली आहे. अमली पदार्थ आणि शस्त्रांची तस्करी या आव्हानात आणखी एक परिमाण जोडते. तस्करीची जाळी वाहतुकीची साधने, सुरक्षित आश्रयस्थाने, आर्थिक मार्ग, बनावट कागदपत्रे आणि सीमा देखरेखीशी संबंधित माहिती मिळवून घेतात. सामान्य परिस्थितीत या कायदा आणि सुव्यवस्थेशी संबंधित समस्या आहेत. परंतु संकटाच्या वेळी हीच यंत्रणा शस्त्रे, स्फोटके, समाजकंटक किंवा गुप्तचर साहित्य एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी पोहोचवण्यासाठी वापरली जाऊ शकते. लष्करी स्वरूपाचे धोके अनेकदा बिगर-लष्करी नेटवर्क्सच्या आधारे पुढे सरकतात. म्हणूनच अशा भागात पोलिसांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरते. (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे.) पूर्व सीमेवर विशेष खबरदारी आवश्यकसिलिगुडी कॉरिडॉर सुरक्षित ठेवण्याचा अर्थ केवळ एवढाच नाही की शत्रूला ‘चिकन नेक’पर्यंत पोहोचण्यापासून रोखले जावे. खरी कसोटी ईशान्य भारताला देशाच्या उर्वरित भागाशी जोडून ठेवणे ही आहे. कॉरिडॉर तेव्हाच सुरक्षित होईल, जेव्हा भूगोल बदलता येणार नाही.
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- पुणे: आयुक्त स्वतः उतरले रस्त्यावर! एफसी रोडवर महापालिकेची धडक कारवाई; तब्बल २४ हजार ५०० चौरस फुटांचे अनधिकृत बांधकाम जमीनदोस्त!
- मुंबई: शायना एनसींकडून चुकून शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटो फाडला गेल्याने राजकीय वादंग; किशोरी पेडणेकर यांचा तीव्र संताप!
- पुणे: भिडू, झाडे लावा रे.. बॉलिवूड अभिनेते जॅकी श्रॉफ यांच्या खास स्टाईलिश घोषणेने गाजले पुणे! जंगली महाराज रस्त्यावरील छत्रपती संभाजी महाराज उद्यानात राबवले वृक्षारोपण अभियान
- मुंबई: सोनिया गांधींच्या पुस्तकाच्या निषेधाचा प्रताप अंगलट! पुस्तकासोबत शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटोही फाडल्याने शिंदेसेना वादाच्या भोवऱ्यात!
महाराष्ट्र
- पुणे: आयुक्त स्वतः उतरले रस्त्यावर! एफसी रोडवर महापालिकेची धडक कारवाई; तब्बल २४ हजार ५०० चौरस फुटांचे अनधिकृत बांधकाम जमीनदोस्त!
- धुळे: तांत्रिक चुकीचा फटका! धुळ्यातील पिंप्री येथे लाखों रुपये खर्चून उभारलेला रेल्वे पूल पाडण्याची वेळ; आता त्याच ठिकाणी नवीन अंडरपासचे काम सुरू!
- मुंबई: शायना एनसींकडून चुकून शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरेंचा फोटो फाडला गेल्याने राजकीय वादंग; किशोरी पेडणेकर यांचा तीव्र संताप!
- पुणे: भिडू, झाडे लावा रे.. बॉलिवूड अभिनेते जॅकी श्रॉफ यांच्या खास स्टाईलिश घोषणेने गाजले पुणे! जंगली महाराज रस्त्यावरील छत्रपती संभाजी महाराज उद्यानात राबवले वृक्षारोपण अभियान
गुन्हा
- गोंदिया: उदमांजर शिकारप्रकरणी सहा जण जेरबंद; गोंदिया वनविभागाची धडक कारवाई, कामठा परिसरातील घटना
- कोल्हापूर: पुणे रेल्वे प्रवासादरम्यान धक्कादायक घटना हातकणंगलेत रेल्वेखाली सापडून विवाहितेचा संशयास्पद मृत्यू; आत्महत्या की घातपात? चर्चांना उधाण
- पुणे: आळंदीत दिवसाढवळ्या थरारक रक्तपात! जुन्या वादातून पीसीएमटी चौकात रिक्षाचालकावर खंजीराने जीवघेणा हल्ला; परिसरात एकच दहशत
- धाराशिव: मोबाईलसाठी पैसे दिले नाही म्हणून जन्मदात्या वडिलांची झोपेतच हत्या; पोटच्या मुलाच्या कृत्याने धाराशिव हादरले!
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १७ नोव्हेंबर २०२६: सूर्य आणि मंगळ करणार राजयोग निर्माण, या राशींचे नशीब फळफळणार!
- आजचे राशिभविष्य १४ नोव्हेंबर २०२६: बुधादित्य योग आणि शनिकृपेमुळे या राशींचे नशीब उजळणार, जाणून घ्या काय सांगते तुमचे भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- गोवा: लोकशाहीच्या रक्षणासाठी भाजपने पणजीत काढली 'लोकशाही बचाव' पदयात्रा!
- उत्तर प्रदेश: लग्नापूर्वीच तिरंग्यात परतला अलीगढ़चा शिपाई; नायक करन चौधरी यांच्या अंगावर काटा आणणारी बलिदान गाथा
- गोंदिया: उदमांजर शिकारप्रकरणी सहा जण जेरबंद; गोंदिया वनविभागाची धडक कारवाई, कामठा परिसरातील घटना
- गोवा: शरीरात रक्ताचा शेवटचा थेंब असेपर्यंत लोकहिताचे काम करत राहणार आरोग्यमंत्री विश्वजित राणे यांची गोवा येथे गर्जना


























Subscribe to my channel



