एन. रघुरामन यांचा कॉलम:मुलांमधील उग्रता रोखण्यासाठी आपण शिक्षेला शुगरकोट करायला हवे का?

आपण सर्वांनी लहानपणी “बेंचवर उभे राहा’ हे नक्कीच ऐकले असेल. ही सामान्य शिक्षा होती. यापेक्षा थोडी कडक शिक्षा म्हणजे, ‘क्लासच्या बाहेर उभे राहा.’ विशेषतः, जेव्हा आपण त्या तासाच्या शिक्षकांना जास्त त्रास द्यायचो. दुसऱ्या शिक्षेत वाईट तेव्हा व्हायचे, जेव्हा तुम्ही क्लासच्या बाहेर उभे असता आणि मुख्याध्यापक राउंडवर येतात. जेव्हा मला अशी शिक्षा मिळाली तेव्हा दोन वेळा टॉयलेटमध्ये लपावे लागले. तिसरी आणि सर्वात वाईट शिक्षा, ज्याची मला नेहमी भीती वाटायची, ती म्हणजे “क्लासनंतर मुख्याध्यापकांच्या खोलीत भेटणे.’’’’ मला अशी शिक्षा कधीच नको असायची, कारण मुख्याध्यापक माझ्या वडिलांना ओळखायचे आणि त्यांच्या टेबलवर फोन असायचा. ते नेहमी वडिलांच्या ऑफिसमध्ये फोन करण्याची धमकी द्यायचे. त्या दिवशी घरी परतल्यावर मी शिक्षेबद्दल काहीही बोलत नसे. ओव्हरअॅक्टिंग करायचो. यामुळे आईसमोर माझे बिंग फुटायचे आणि शेवटी ती विचारायचीच की, “आज क्लासमध्ये काही शिक्षा मिळाली का?’ कधी मी नकार द्यायचो, ज्याकडे ती दुर्लक्ष करायची अन् कधी मान्य करायचो, पण तिच्याकडून वचन घ्यायचो की ती बाबांना सांगणार नाही. हळूहळू या शिक्षा बदलून ‘अ नोट टू पॅरेंट्स’पर्यंत पोहोचल्या. यात विद्यार्थ्याला पालकांची सही आणावी लागायची, किंवा ‘उद्या वडिलांना सोबत घेऊन ये’ असे लिहिलेले असायचे. माझी मुलगी शाळेतून पासआऊट होईपर्यंत मी हे सर्व पाहिले. अर्थात, तिला माझ्या विपरीत कधीही शिक्षा मिळाली नाही. ती तिच्या आईसारखीच समजूतदार होती. यानंतर शाळांमधील शिक्षा कशा झाल्या, हे मला अमेरिकेला जाईपर्यंत माहीत नव्हते. तिथे काही शाळांमध्ये कपाटापेक्षा दुप्पट मोठ्या खोल्या असतात आणि त्यांना वेगवेगळ्या नावांनी बोलावले जाते. ते मुलांना स्कूल अॅडमिनिस्ट्रेटरच्या केबिनमागील त्या खोलीत पाठवतात आणि त्या जागेला ‘काम डाऊन रूम’ म्हणतात. काही जण त्याला ‘चिल रूम’तर काही “रिसेट स्पेस’ किंवा ‘सेल्फ-मॅनेजमेंट रूम’ म्हणतात. काही शाळा ‘रेग्युलेशन स्टेशन’ म्हणतात. पालकांनी या आयसोलेशन पनिशमेंटवर प्रश्न उपस्थित केले, तर शाळा त्यांना समजावून सांगतात की ही ‘थिंकिंग रूम’आहे- असा शब्द, जो पालकांना सखोल विचार करण्यापासून रोखतो. विशेष म्हणजे, आता पालकांकडे असे 45 वेगवेगळे शब्द आहेत, ज्यांचा वापर देशभरातील शाळा करतात. ते वेलनेस’, सेल्फ सपोर्ट, फोकस आणि माइंडफुलनेस यासारखे शब्द वापरतात. तर पालक विचार करत आहेत की अशा शब्दांचा वापर कसा केला जाऊ शकतो, जेव्हा ही जागा कपाटासारखी छोटी आणि भीतिदायक आहे, तिथे गैरवर्तन केल्यावर क्लासमधून काढलेल्या मुलाला ठेवले जाते. माझ्या प्रवासादरम्यान मी हार्वर्ड युनिव्हर्सिटीच्या आसपास बराच वेळ घालवला, जी मॅसॅच्युसेट्स राज्यात आहे. या राज्यातील शाळांना पालकांना हे सांगण्याची गरज नसते की त्यांच्या पाल्याला कधी ‘टाइमआऊट रूम’मध्ये ठेवले गेले. ही प्रथा आजही सुरू आहे, तर पालकांनी जोर देऊन सांगितले आहे की यामुळे मुलांना मोठा धक्का बसतो. अनेकदा मुले भीतीने मलमूत्र विसर्जन करतात, तेव्हा जाऊन पालकांना शिक्षेबद्दल समजते. एका स्थानिक टीव्ही न्यूज स्टोरीमध्ये सांगितले गेले की 5 वर्षांचा एक ऑटिस्टिक मुलगा 28 मिनिटांच्या शिक्षेत त्या खोलीतून बाहेर पडण्यासाठी संघर्ष करत होता. हे प्रकरण पालकांमध्ये चर्चेचा मोठा विषय बनले होते. मीका कॅमिली नावाच्या आईने 8 वर्षांच्या मुलाचे रेकॉर्ड तपासले तेव्हा त्यात कमी उपस्थिती आणि हायपरअॅक्टिव्हिटी डिसऑर्डरच्या नोंदी होत्या. धक्कादायक बाब म्हणजे, त्यात मुलाला दोन वेळा ‘टाइमआऊट रूम’मध्ये पाठवल्याचाही उल्लेख होता. आता ती मुलाच्या रागीट स्वभावासाठी शाळेला दोषी मानते. अनेक पालक म्हणतात की हा तुरुंग आहे. फंडा हा आहे की, युवा पिढी छोट्या-छोट्या गोष्टींवर खूप जास्त संवेदनशील आणि चिडचिडी होत चालली आहे, त्यामुळे शाळांना शिक्षेबाबत पुन्हा विचार करावा लागेल. कठोर शिक्षांना ‘टाइमआऊट रूम’ सारख्या गोड शब्दांत मांडल्याने कदाचित मुलांची संवेदनशीलता शांत केली जाऊ शकत नाही.