चेतन भगत यांचा कॉलम:कोणत्याही प्रकारच्या नशेपेक्षा ‎आयुष्याचा आस्वाद चांगलाच!‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎एक सकारात्मक गोष्ट ऐका : जग पूर्वीपेक्षा कमी दारू‎पित आहे. दारू ही एक अशी गोष्ट आहे की त्यावर‎कडक निर्बंध, नियंत्रण आणि कर लावला नसता तर‎लोकांच्या त्यावर उड्या पडल्या असत्या. एवढे असूनही‎जागतिक ट्रेंड स्पष्ट आहेत : विक्री कमी होत आहे. लोक‎आता दारू पिऊ इच्छित नाहीत. अमेरिकेतील गॅलप‎पोलमध्ये असे दिसून आले की 2025 मध्ये फक्त 54%‎अमेरिकन लोक कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात दारू पित‎होते - ही 90 वर्षांतील सर्वात कमी पातळी. काही श्रेणी‎विशेषतः प्रभावित झाल्या आहेत. उदाहरणार्थ- वाइनचा‎वापर लक्षणीयरीत्या कमी झाला आहे - सुमारे 20%‎किंवा त्याहून अधिक. बिअरप्रेमी युरोपमध्येही बाजार ‎‎संशोधन असे दर्शविते की 71% ग्राहक आता एकतर‎कमी दारू पितात किंवा पूर्णपणे दारू सोडून देत आहेत.‎ भारत या जागतिक ट्रेंडला अपवाद वाटू शकतो. येथे‎दारूची विक्री दरवर्षी सुमारे 7% दराने वाढत आहे. पण ‎‎आजही अमेरिका आणि युरोपमध्ये दरवर्षी दारूचा वापर ‎‎प्रती व्यक्ती 8-9 लिटर प्रतिवर्षी होत असला तरी भारतात‎तो फक्त 3 लिटर प्रती व्यक्ती प्रतिवर्षी आहे. भविष्यात‎भारतात दारूची विक्री एका विशिष्ट पातळीपर्यंत‎पोहोचण्याची, स्थिर होण्याची आणि नंतर कमी होण्याची‎शक्यता आहे. भारतातील काही शहरी भागातही बदल‎दिसतो. महानगरीय भागात असे गट उदयास येत आहेत.‎तेथे जेन-झी ग्राहकांमध्ये बिअर आणि पारंपारिक दारूचा‎वापर स्थिर होत आहे किंवा कमी होत आहे. पण मूलभूत‎प्रश्न असा आहे की जग पूर्वीपेक्षा कमी का मद्यपान करत‎आहे? एक कारण म्हणजे लोक पूर्वीपेक्षा जास्त‎आरोग्याबाबत जागरूक आहेत. कमी सिगारेट, अधिक‎योग, अधिक हिरवे रस आणि कमी अल्कोहोल हे‎आरोग्याचे लोकप्रिय शब्द बनत आहेत. लोक‎‘हँगओव्हर’पेक्षा निरोगीपणाला प्राधान्य देत आहेत. दुसरे‎म्हणजे सामाजिक देखरेखीमध्ये लक्षणीय वाढ झाली‎आहे. आज प्रत्येकजण व्हिडिओ कॅमेरा बाळगतो. तो‎कोणत्याही क्षणी तुमचा व्हिडिओ कॅप्चर आणि शेअर‎करू शकतो. दुसऱ्या दिवशी सकाळी कोणीतरी सोशल‎मीडियावर तुम्ही आदल्या रात्री पबमध्ये काय करत होता‎ते उघड करू शकतो. मारामारी, अनियमित गाण्यापासून‎ते उलट्या आणि बेशुद्धीपर्यंत - या सर्व अल्कोहोलशी‎संबंधित घटना सार्वजनिक झाल्यास गंभीर सामाजिक‎लज्जा निर्माण करू शकतात. नोकरी गमावणे आणि‎सामाजिक बहिष्कार शक्य आहे.‎ अलिकडच्या अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले की अल्कोहोल‎सर्व परिस्थितीत हानिकारक आहे - अगदी कमी प्रमाणात‎सेवन केले तरीही. आघाडीच्या आरोग्य संस्थांनी इशारा‎दिला की कोणत्याही पातळीचे मद्यपान खरोखर सुरक्षित‎मानले जाऊ शकत नाही. अशाप्रकारे आरोग्य,‎मानसशास्त्र आणि सोयीचा एकत्रित परिणाम मद्यपान‎संस्कृतीत बदल घडवून आणत आहे. आजार आणि‎अपघात कमी करून आणि अल्कोहोल नसलेले पेये‎आणि शांत कार्यक्रमांसारख्या निरोगी पर्यायांना प्रोत्साहन‎देऊन या बदलाचा समाजावर सकारात्मक परिणाम‎होईल. शिवाय लोक त्यांची घरे आणि कार्यालयाबाहेर‎ऑफलाइन भेटत असलेल्या ठिकाणांची संख्या कमी होत‎चालली आहे. याचा सामाजिकीकरणावर परिणाम होईल.‎सरकारी महसूल देखील कमी होईल. याचा परिणाम बार‎आणि रेस्टॉरंट्सवर देखील होईल. त्यांच्यासाठी‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎अल्कोहोल विक्री हा महसूलाचा महत्त्वाचा स्रोत आहे.‎आजचे सर्वात मोठे व्यसन अल्कोहोल नाही तर स्क्रीन‎टाइम आणि सोशल मीडियाचा डोपामाइन-हिट्सचे‎आहे. मानसशास्त्रज्ञ अतिरेकी फोन वापराची तुलना‎अल्कोहोलसारख्या व्यसनाशी करतात.‎ तुम्ही मद्यपान केले नाही, तर तुम्हाला कोणाच्याही‎दबावाला बळी पडण्याची गरज नाही. दारूशिवायही‎जीवन सामाजिक व उत्साही असू शकते. तुम्ही पीत‎असाल तर कमी करण्याचा विचार करा. तुमचे यकृत‎तुमचे आभार मानेल. तुमचे पाकीट अधिक आधार देईल‎आणि तुम्हाला दीर्घकाळात बरे वाटू लागेल. तसेच‎लक्षात ठेवा की इतर कोणत्याही व्यसनाला‎अल्कोहोलची जागा घेऊ देऊ नका. त्यावर नियंत्रण‎ठेवले नाही तर फोन, अंतहीन स्क्रोलिंग आणि "लाइक्स"‎चा ध्यास तितकाच हानिकारक असू शकतो.‎ सामाजिक जीवन, अर्थपूर्ण नातेसंबंध, सामायिक हास्य‎- या अशा गोष्टी आहेत. त्या जीवनाला सार्थक‎बनवतात.‎ तर, चला अल्कोहोलपेक्षा जीवनाचा अधिक आस्वाद‎घेऊया. चिअर्स!‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे)‎ आज लोक पूर्वीपेक्षा जास्त आरोग्याबाबत‎ जागरूक आहेत. कमी सिगारेट, जास्त‎योग, जास्त हिरवा रस आणि कमी‎अल्कोहोल हे आरोग्याचे मंत्र बनत आहेत.‎लोक आता ‘हँगओव्हर’पेक्षा आरोग्याला‎प्राधान्य देत आहेत.‎