एन. रघुरामन यांचा कॉलम:कॅलरी मोजायला शिकलात, आता पोषकतत्त्वे मोजायलाही शिका

या रविवारी शिमल्याला रवाना होण्यापूर्वी मी थोडे लवकर जेवण केले होते. बुफेमध्ये एका पोषणतज्ज्ञाच्या मागे उभा राहून मी सहजच म्हणालो की, माझे एलडीएल कोलेस्ट्रॉल थोडे वाढलेले आहे, त्यामुळे काय खावे आणि काय खाऊ नये हे समजणे माझ्यासाठी खूपच कठीण होते. त्यांनी लगेच बोट सफरचंद आणि नाशपातीच्या दिशेने केले. मी चेहऱ्यावर प्रश्नार्थक भाव आणून त्यांच्याकडे पाहिले, तेव्हा त्यांनी शांत स्वरात सांगितले, ‘यापैकी तुम्ही काहीही निवडलेत तरी ते चुकीचे ठरणार नाही.’ त्यांनी सांगितले की, ही दोन्ही शरद ऋतूतील फळे आहेत. व्हिटॅमिन-सी आणि पोटॅशियमसह यांमध्ये समान प्रमाणात जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात. त्यांमध्ये अनेक संरक्षक फायटोकेमिकल्सदेखील असतात. तंतूंच्या बाबतीत नाशपाती अधिक चांगली आहे. एक मोठी नाशपाती हातात घेऊन त्या म्हणाल्या, यातून 7 ग्रॅम फायबर मिळते. सफरचंदातून 5 ग्रॅम किंवा थोडे अधिक मिळते, पण तेही पुरेसे आहे. दोन्हींमध्ये पेक्टिन असते—एक विद्राव्य फायबर, जे एलडीएल कोलेस्टेरॉल कमी करण्यास मदत करते. एका मिनिटात ही सारी माहिती देऊन त्या दुसऱ्या व्यक्तीकडे निघून गेल्या. मी तर त्यांच्या टेबलाजवळ जाऊन त्यांचे नाव विचारण्याचे धाडसही करू शकलो नाही. पण या संभाषणामुळे मला विचार करायला भाग पाडले की, बहुतेक लोक पोषणविषयक लेबल वाचतात, जेणेकरून ॲडेड शुगर, सोडियम आणि सॅच्युरेटेड फॅट कमी असलेले अन्न निवडता येईल. पण ‘हाय-इन…’ असे लिहिलेले कोणतेही लेबल मी वाचले नव्हते. म्हणजेच, एखाद्या खाद्यपदार्थात कोणता घटक अधिक आहे. नंतर मला कळले की जानेवारी 2026 पासून कॅनडा ‘हाय-इन…’ चिन्ह अनिवार्य करणार आहे, ज्यामुळे खाद्यपदार्थ निवडणे सोपे होईल. तरीही, माझ्यासारख्या सामान्य माणसासाठी कोणत्या खाद्यपदार्थात सर्वाधिक पोषणमूल्य आहे हे सांगणे कठीणच असेल. मला माहीत आहे की आपल्या प्रत्येक जेवणाच्या वेळी दोन पदार्थांची तुलना करून सांगण्यासाठी एखादा न्यूट्रिशनिस्ट उपस्थित नसेल, जशी त्या महिलेने सफरचंद आणि नाशपातीची तुलना केली होती. मात्र, तुम्ही थोडे प्रयत्न केले तर दोन समान खाद्यपदार्थांपैकी अधिक चांगले पोषणमूल्य असलेला पदार्थ निवडण्याचे काही मार्ग आहेत. ते येथे दिले आहेत। प्रथिनांची तुलना करा : कॅलरी समान असतील, तर दर १०० ग्रॅममध्ये अधिक प्रथिने असलेल्या उत्पादनाला प्राधान्य द्या. प्रथिनांचा स्रोत आणि गुणवत्ता यांचाही विचार करा. तंतूंकडे लक्ष द्या : संपूर्ण धान्ये, ओट्स, मिलेट्स आणि डाळींमध्ये तंतू असतात, जे पचन, आतड्यांचे आरोग्य आणि रक्तातील साखरेचे नियमन यासाठी उपयुक्त ठरतात. घटकांची यादी वाचा : लेबलवर घटक वजनाच्या उतरत्या क्रमाने लिहिलेले असतात. यादीच्या सुरुवातीला संपूर्ण धान्ये, कडधान्ये, बिया आणि डाळी असणे हे चांगले लक्षण आहे. एकूण चरबीपलीकडे पाहा : काजू-बदाम, बिया यांमधील असंतृप्त चरबी फायदेशीर असते. जास्त चरबीचे प्रमाण असणे म्हणजे ते आपोआपच अनारोग्यकारक असते असे नाही. सूक्ष्मपोषक घटक तपासा : कॅल्शियम, लोह, पोटॅशियम, मॅग्नेशियम, झिंक आणि जीवनसत्त्वांची तुलना करा. आवश्यक पोषक घटक जितके जास्त, तितकी पोषणमूल्ये अधिक. घातलेल्या साखरेवर लक्ष ठेवा : दोन उत्पादनांमध्ये एकूण साखरेचे प्रमाण समान असू शकते. मात्र, एका उत्पादनात नैसर्गिक साखर, तर दुसऱ्यात घातलेली साखर असू शकते. सोडियमची तुलना करा : प्रति १०० ग्रॅम सोडियमचे प्रमाण पाहा. पॅकेज्ड सूप, सीरिअल्स आणि चटपटीत स्नॅक्समध्ये सोडियमचे प्रमाण जास्त असू शकते. संपूर्ण धान्यांना प्राधान्य द्या : मल्टीग्रेन म्हणजे ते आपोआपच आरोग्यदायी अन्न आहे असे नाही. संपूर्ण गहू, ओट्स, नाचणी किंवा ज्वारी हे प्रत्यक्षात प्रमुख घटक आहेत की नाहीत, ते तपासा. प्रति कॅलरी पोषक घटक पाहा : प्रत्येक १०० कॅलरीमध्ये किती प्रथिने, तंतू, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे मिळत आहेत, हे तपासा. समान कॅलरीमध्ये अधिक पोषक घटक मिळणे हे अधिक चांगल्या पोषकघटक घनतेचे लक्षण आहे. अनेक फायदे देणारे अन्नपदार्थ निवडा : उदाहरणार्थ, बदामामध्ये प्रथिने, तंतू, व्हिटॅमिन ई, मॅग्नेशियम आणि आरोग्यदायी चरबी असतात. तर स्नॅक्समध्ये प्रामुख्याने केवळ रिकाम्या कॅलरी असतात. मुद्दा असा आहे की फूड लेबल वाचून अनारोग्यकारक घटकांपासून दूर राहायला आपण शिकलो आहोत; पण पौष्टिक समृद्धता ओळखायलाही आपल्याला शिकावे लागेल. आता आपल्या शरीराला पोषण देणारे अन्नपदार्थ निवडण्याची वेळ आली आहे.

This post was originally published on this site.



शहर

महाराष्ट्र

गुन्हा

राजकीय

विडियो गॅलेरी

देश विदेश

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *