डॉ. राम चरण यांचा कॉलम:तेच नेते कृती करतात, जे बदलाला आधी ओळखतात

जगातील व्यवसायाचे स्वरूप यापूर्वी कधीही इतके गुंतागुंतीचे आणि क्लिष्ट नव्हते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर व्यवसाय करणाऱ्या कंपन्या आज नवीन प्रकारच्या धोक्यांना सामोऱ्या जात आहेत. त्यांना एकाच वेळी एका नव्हे, तर अनेक अशा जोखमींशी झुंजावे लागत आहे, ज्या एकमेकांना अधिक वाढवतात. ही दूरची शक्यता नाही - हे आत्ता, याच क्षणी, वास्तविकपणे अशा उद्योगांमध्ये घडत आहे, जे कधीकाळी स्वतःला जागतिक राजकारणाच्या प्रभावापासून सुरक्षित मानत होते. ब्रँडचा धोका तर समोरच आहे. स्टारबक्स आणि मॅकडोनाल्ड्ससारख्या कंपन्यांना अलीकडच्या वर्षांत बहिष्काराचा सामना करावा लागला आहे. हे या गोष्टीचा पुरावा आहे की भू-राजकीय तणाव किती वेगाने दशकांपासून मिळवलेल्या ब्रँड मूल्याला हानी पोहोचवू शकतो. यासोबत आर्थिक धोकाही जोडलेला आहे. अपेक्षकृत शांत परिस्थितीत घेतलेले अल्पमुदतीचे कर्ज देखील बाजारात अस्थिरता येताच गंभीर संकटाचे कारण बनू शकते. आणि भू-राजकीय धोके तर पूर्वीपेक्षा अधिक तीव्र झाले आहेत. आज कंपन्यांना राजकीय वाद, निर्बंध किंवा संघर्षात अडकण्याची शक्यता खूप जास्त आहे, जरी यात त्यांची सहसा कोणतीही चूक नसते. एखादी कंपनी जर आपल्या पुरवठा साखळीसाठी एखाद्या एका देशावर किंवा आपल्या उत्पन्नासाठी एखाद्या एका चलनावर जास्त अवलंबून असेल, तर हजारो किलोमीटर दूर असलेल्या एखाद्या सरकारी कार्यालयात घेतलेला एक निर्णय तिच्या रणनीतीला (स्ट्रॅटेजीला) बाधा आणू शकतो. सध्याचा काळ याच अर्थाने वेगळा आहे, कारण हे धोके केवळ एकमेकांमध्ये मिसळतच नाहीत, तर ते एकमेकांना अनेक पटींनी वाढवत आहेत. जेव्हा एखादा भू-राजकीय वाद निर्माण होतो, तेव्हा तो एखाद्या ब्रँडच्या प्रतिष्ठेला हानी पोहोचवू शकतो. ब्रँडची प्रतिष्ठा कमकुवत झाल्याने महसुलावर परिणाम होतो आणि महसुलातील घसरणीमुळे आधी घेतलेले कर्ज फेडणे अधिक कठीण होते. अशा प्रकारे एक धोका दुसऱ्याला जन्म देतो आणि त्यांचा एकत्रित परिणाम अधिक गंभीर होतो. याच कारणामुळे, जे नेते या धोक्यांना स्वतंत्र मानून त्यांचा सामना करतात, ते नेहमीच एक पाऊल मागे राहतील. परस्परांशी जोडलेल्या जोखमींचे व्यवस्थापन वेगवेगळ्या विभागांच्या स्तरावर केले जाऊ शकत नाही. त्यांचे व्यवस्थापन एका समग्र प्रणालीच्या रूपातच करावे लागेल. अशा परिस्थितीत, प्रत्येक नेत्याने आज ही सहा पावले उचलली पाहिजेत. पहिले, जोखमींचे व्यापक मूल्यांकन करा. याचा अर्थ पूर्ण स्पष्टतेवर भर देणे. केवळ एखादा धोका अस्तित्वात आहे हे जाणून घेणे पुरेसे नाही. प्रत्येक धोका स्पष्टपणे ओळखला पाहिजे - कोणते बाजार, कोणते चलन, कोणता पुरवठादार आणि कोणते कर्ज त्याच्याशी संबंधित आहे. ज्या धोक्याची स्पष्ट ओळख केली जाऊ शकत नाही, त्याच्या विरुद्ध प्रभावी कारवाई देखील केली जाऊ शकत नाही. म्हणून, केवळ एका विभागाच्या मर्यादित दृष्टिकोनातून नव्हे, तर वित्तीय, भू-राजकीय आणि प्रतिष्ठेशी संबंधित सर्व जोखमींना एकत्र पाहून मोठे चित्र पहा. दुसरे, व्यवसायाचे विविधीकरण करा. आपल्या व्यवसायाला कोणत्याही एका बाजारपेठेवर, क्षेत्रावर किंवा चलनावर जास्त अवलंबून राहू देऊ नका. तिसरा, संकट व्यवस्थापनाची क्षमता मजबूत करा. संकट येण्यापूर्वीच योजना तयार ठेवा, जेणेकरून संकट आल्यावर तुमची संस्था त्वरित आणि प्रभावीपणे प्रतिसाद देऊ शकेल, नुकसान आधीच झाल्यावर नाही. चौथा, सक्रिय आणि वेळेत संवाद साधा. तुमच्या सर्व भागधारकांशी सतत, प्रामाणिक आणि जवळचा संपर्क ठेवा. हाच तो मार्ग आहे, ज्यामुळे एखाद्या ब्रँडशी संबंधित जोखमीचे व्यवस्थापन ते संकट बनण्यापूर्वीच करता येते, नंतर नाही. पाचवा, विशेषतः अशा बाजारांमध्ये, जिथे अस्थिरतेची शक्यता जास्त असते, तुमच्या कर्ज आणि आर्थिक जोखमींवर सतत लक्ष ठेवा. अशा जोखमीच्या प्रत्येक व्यवसायात तुमच्या सीएफओच्या नेतृत्वाखाली एक लहान आणि समर्पित संघ (टीम) तयार करा, जो संपूर्ण व्यवसायात घेतलेल्या प्रत्येक कर्ज, हेज आणि आर्थिक वचनबद्धतेचे सविस्तर मूल्यांकन करेल आणि या जोखमींना योजनाबद्ध पद्धतीने कमी करेल. सहावे, सतत अद्ययावत माहिती ठेवा. तुमच्या व्यवसायावर परिणाम करू शकणाऱ्या जागतिक ट्रेंड्स आणि बदलांवर लक्ष ठेवा. सध्याची वस्तुस्थिती अशी आहे की जे नेते बदलांना सर्वात आधी ओळखतात, तेच त्यावर सर्वात आधी प्रभावी कारवाई करू शकतात. सध्याच्या परिस्थितीची स्पष्ट समज यशस्वी व्यवसायासाठी आवश्यक आहे. पुढे काय होणार आहे, याचा अंदाज घेण्याची क्षमता देखील तितकीच महत्त्वाची असते. याला तुमच्या नेतृत्वाला अधिक धारदार बनवण्याची एक संधी म्हणून पहा. (हे लेखकाचे स्वतःचे विचार आहेत)