५०० रुपयांच्या दंडाचा धाक! मध्य रेल्वेवर विनातिकीट प्रवास करणाऱ्यांच्या संख्येत मोठी घट; 'फुकट्या' प्रवाशांना रेल्वेचा दणका!

मुंबई: लोकल आणि लांब पल्ल्याच्या गाड्यांमधून विनातिकीट प्रवास करणाऱ्या 'फुकट्या' प्रवाशांना आळा घालण्यासाठी भारतीय रेल्वेने उचललेले कडक पाऊल आता कमालीचे प्रभावी ठरताना दिसत आहे. जन विश्वास (दुरुस्ती तरतुदी) अधिनियम, २०२६ अंतर्गत रेल्वे कायद्यात सुधारणा करून किमान दंडाची रक्कम २५० रुपयांवरून थेट ५०० रुपये केल्यानंतर, मध्य रेल्वेवरील (Central Railway) विनातिकीट प्रवासाच्या प्रकरणांमध्ये लक्षणीय घट नोंदवली गेली आहे. वाढीव दंडाच्या भीतीमुळे प्रवाशांमध्ये शिस्त निर्माण होत असून वैध तिकीट खरेदी करणाऱ्यांच्या संख्येत वाढ झाली आहे.

दंडाची रक्कम दुप्पट केल्याचा मोठा परिणाम

रेल्वे प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, गेल्या अनेक वर्षांपासून विनातिकीट प्रवासासाठी २५० रुपये किमान दंड आकारला जात होता, जो सध्याच्या काळात फारसा प्रभावी ठरत नव्हता. प्रवाशांची वाढती संख्या आणि उपनगरीय गाड्यांमधील (विशेषतः एसी लोकल) गर्दी लक्षात घेऊन रेल्वे बोर्डाने दंडाची रक्कम दुप्पट केली. नवीन नियमांनुसार, आता विनातिकीट पकडल्यास मूळ प्रवासाचे भाडे आणि त्यासोबत किमान ५०० रुपयांचा जास्तीचा दंड वसूल केला जात आहे. जर प्रवाशाने दंड भरण्यास नकार दिला, तर त्याला थेट ६ महिन्यांपर्यंतचा कारावास किंवा न्यायालयीन कारवाईला सामोरे जावे लागते. या कठोर नियमांमुळे अनधिकृतपणे प्रवास करणाऱ्यांचे धाबे दणाणले आहेत.

मध्य रेल्वेची धडक मोहीम आणि महसूल

नव्या नियमांची कडक अंमलबजावणी करण्यासाठी मध्य रेल्वेच्या मुंबई, पुणे आणि इतर विभागांमध्ये तिकीट तपासणी कर्मचाऱ्यांनी (TC) अचानक आणि विशेष मोहिमा राबवल्या आहेत. केवळ एप्रिल आणि मे या दोन महिन्यांच्या कालावधीतच मध्य रेल्वेने विनातिकीट प्रवाशांची हजारो प्रकरणे उघडकीस आणून लाखो रुपयांचा दंड वसूल केला होता. मात्र, जूनच्या अखेरीस ५०० रुपयांचा नवीन दंड नियम लागू झाल्यापासून दररोज पकडल्या जाणाऱ्या अनधिकृत प्रवाशांच्या संख्येत वेगाने घट होत असल्याचे तिकीट तपासणी अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.

इतर गुन्ह्यांसाठीही कडक कारवाई

रेल्वेने केवळ विनातिकीट प्रवाशांवरच नव्हे, तर इतर अनधिकृत कृत्यांवरही निर्बंध आणले आहेत:

• महिला डब्यात अनधिकृत प्रवेश: पुरुष प्रवाशांना थेट २,५०० रुपये दंड.

• रेल्वेत भीक मागणे किंवा विनापरवाना फेरीवाले: २,००० रुपयांपर्यंत दंड आणि पुन्हा गुन्हा केल्यास १ वर्षाची कैद.

• मद्यधुंद अवस्थेत गैरवर्तन किंवा उपद्रव: १,००० रुपये दंड आणि गाडीतून उतरवले जाणार.

• धोकादायक वस्तू किंवा अनधिकृत प्रवेश: ५०० ते १०,००० रुपयांपर्यंत दंडाची तरतूद.

या ऐतिहासिक नियमांमुळे रेल्वे प्रवासातील सुरक्षितता आणि पारदर्शकता वाढणार असून, प्रामाणिकपणे तिकीट काढून प्रवास करणाऱ्या सर्वसामान्य नागरिकांना गर्दीपासून मोठा दिलासा मिळणार आहे.