एन. रघुरामन यांचा कॉलम:तुम्ही रिटायरमेंटचे गोल्डन रूल्स फॉलो करता का?

अलीकडेच माझ्या दोन वर्गमित्रांना तातडीने नागपूरला जावे लागले, कारण तिसरा वर्गमित्र स्वयंपाकघरामागील निसरड्या खड्ड्यात उलटा पडला होता. तिथेच एसीचे आउटडोअर युनिटही होते. उष्मा खूप जास्त असल्याने आणि सततच्या वापरामुळे एसी थंड हवा देत नव्हता. त्याने ऑनलाइन सर्च केले आणि त्याला आउटडोअर युनिट पाण्याने धुण्याचा आणि इनडोअर युनिटच्या जाळ्या साफ करण्याचा सल्ला मिळाला. इनडोअर युनिट साफ केल्यानंतर त्याने शिडी उचलून स्वयंपाकघराबाहेर फुलांच्या वाफ्यासारख्या ठिकाणी ठेवली, जिथे आउटडोअर युनिट होते. त्या अरुंद जागेत शिडी लावून तो वर चढला आणि जेट स्प्रेने युनिट साफ करू लागला. यादरम्यान काय गडबड झाली हे कुणालाच कळले नाही आणि मित्र पडला. रुग्णालयात दाखल मित्र आपल्या पत्नीसमोर बोलण्यास नकार देत आहे. तो खड्ड्यात पडला, कारण त्याने रिटायरमेंटचा एक मोठा नियम मोडला- शिडीवर चढून अशी गोष्ट दुरुस्त करण्याचा प्रयत्न करण्यापेक्षा प्रत्यक्षात एखाद्या प्रोफेशनलला पैसे दिले पाहिजेत. शाळेच्या दिवसांत आम्ही चौघे सर्वांत चांगले मित्र होतो, कारण आम्ही सायकली दुरुस्त करण्यात पटाईत होतो. जसे आजकालची मुले वर्गातील विद्यार्थिनींचे फोन रिचार्ज करतात, त्या काळात आम्ही सायकली दुरुस्त करायचो. शेवटी मुले ती मुलेच असतात. त्यामुळे हसू नका. वस्तू दुरुस्त करण्याचे हे वेड आमच्या तरुणपणातील त्या काटकसरीशी जोडलेले आहे, जेव्हा पैशांची खूप चणचण असायची. संपूर्ण महिन्याच्या खर्चासाठी आम्हाला फक्त एक रुपया मिळायचा. प्रत्येक गोष्ट दुरुस्त करण्याच्या सवयीमुळे आम्ही हळूहळू टूल किट खरेदी करण्यास प्रवृत्त झालो. जर तुम्ही आमच्या चौघांच्या घरी आलात तर तुम्हाला विविध प्रकारचे स्क्रू ड्रायव्हर, हातोडी, ड्रिल मशीन, खिळे, खिळे काढण्याची साधने आणि स्पॅनर पाहायला मिळतील. शाळेच्या दिवसांत आम्हाला टाकाऊ वस्तूंपासून काहीतरी नवीन बनवण्याची सवय होती. हळूहळू ही सवय इतकी वाढली की जेव्हा प्रोफेशनल मिळत नसत तेव्हा आम्ही स्वतःच वस्तू दुरुस्त करू लागलो. छोटी-मोठी इलेक्ट्रिकची कामे, स्विच बदलणे किंवा गळके पाइप दुरुस्त करणे. नंतर हळूहळू आमच्यापैकी बहुतेकांची ही सवय कमी झाली, कारण आमच्या बदल्या वेगवेगळ्या शहरांमध्ये झाल्या आणि कुटुंबे दुसऱ्या शहरांमध्ये राहत होती. पण रिटायरमेंटनंतर स्वतः वस्तू दुरुस्त करण्याची ही इच्छा पुन्हा जागृत झाली. ऑगस्ट 2018 मध्ये जेव्हा आयकियाने भारतात पहिले रिटेल स्टोअर सुरू केले, तेव्हा आम्ही गेट-टुगेदरसाठी हैदराबादला गेलो आणि संपूर्ण दिवस आधुनिक काळातील टूल्स खरेदी करण्यात घालवला. आमच्यासाठी हे एखाद्या तीर्थयात्रेसारखे होते. 4 लाख चौरस फुटांच्या या विशाल स्टोअरच्या उद्घाटनाच्या दिवशी तिथे मोठी गर्दी उसळली होती आणि ट्रॅफिक जॅम होती. माझ्या सासऱ्यांना स्टूलवरून पडल्यानंतर गंभीर आजार झाले होते, तेव्हापासून तर माझ्या पत्नीने संपूर्ण कुटुंबासाठी रिटायरमेंटचे काही गोल्डन रूल्स बनवले, जे खालीलप्रमाणे आहेत. 1. कामासाठी उंचावर चढू नका. शिडी किंवा स्टूलवर चढणार नाही, असा कडक नियम बनवा. ज्या कामांसाठी वर चढावे लागते, त्यासाठी स्थानिक कामगाराला पैसे द्या किंवा घरातील तरुण सदस्याची मदत घ्या. आमच्याकडे उंचावर चढण्याचे काम आमचा ड्रायव्हर उमेश गुप्ता करतो. 2. जड सामान उचलण्याचे काम इतरांना द्या. आपले सांधे आणि शरीराचा समतोल राखण्यासाठी डीप क्लीनिंग, जड बागकाम किंवा फर्निचर सरकवण्यासारख्या कामांसाठी स्थानिक होम सर्व्हिसवाल्यांना बोलावा. आमच्याकडे याची जबाबदारीही ड्रायव्हर गुप्ताची आहे. 3. सार्वजनिक वाहतुकीने प्रवास करू नका. जर तुम्हाला जास्त पैसे खर्च होत आहेत असे वाटत असेल, तर प्रवास कमी करा. पण जेव्हाही प्रवास कराल, तेव्हा आरामाला प्राधान्य द्या. बस किंवा ट्रेनने प्रवास करू नका, विशेषतः मुंबईच्या लोकल ट्रेनने तर अजिबात प्रवास करू नका. 4. दैनंदिन जीवन सोपे करा. गरजेपेक्षा जास्त जबाबदाऱ्या घेऊ नका. वाचन, फिरणे, नवीन कौशल्य शिकणे यांसारखे छंद जोपासा. जास्त तणाव देणारे प्रकल्प हाती घेऊ नका. फंडा असा की, रिटायरमेंट आपल्याला डू इट युअरसेल्फचे स्वातंत्र्य देऊ शकते, पण काही गोष्टींपासून दूर राहायला हवे. कारण 60 व्या वयानंतर शरीरातच अशा अनेक गोष्टी असतात, ज्या दुरुस्त करण्याची गरज असते.