जागतिक महायुद्धाचा भडका? इराण समर्थित 'हूथी' बंडखोरांकडून लाल समुद्रात इस्रायली जहाजांची संपूर्ण नाकेबंदी; आंतरराष्ट्रीय तेल पुरवठा धोक्यात!

साना/दुबई : मध्य पूर्वेतील (Middle East) युद्धजन्य परिस्थितीने आता अत्यंत धोकादायक वळण घेतले आहे. येमेनमधील इराण समर्थित 'हूथी' (Houthi) बंडखोरांनी लाल समुद्रातून (Red Sea) जाणाऱ्या सर्व इस्रायली आणि इस्रायलशी संबंधित व्यापारी जहाजांवर 'संपूर्ण आणि लष्करी नाकेबंदी' (Total Blockade) जाहीर केली आहे. "या घोषणेच्या क्षणापासून शत्रूची (इस्रायलची) कोणतीही सागरी हालचाल आमच्या सशस्त्र दलांसाठी वैध लष्करी उद्दिष्ट (Military Target) मानली जाईल," असा थेट इशारा हूथी सैन्याने दिला आहे. या अत्यंत संवेदनशील घोषणेमुळे जागतिक तेल व्यापार मार्ग आणि सागरी सुरक्षेला मोठा धोका निर्माण झाला आहे.

इस्रायलवर क्षेपणास्त्रांचा मारा हूथी बंडखोरांनी केवळ घोषणाच केली नाही, तर इस्रायलची राजधानी तेल अवीव आणि जाफा परिसरातील संवेदनशील ठिकाणांना लक्ष्य करत बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा (Missiles) मोठा मारा केल्याचा दावाही केला आहे. एप्रिल महिन्यात झालेल्या युद्धविरामानंतर हूथींनी इस्रायलवर केलेला हा पहिलाच थेट मोठा हल्ला आहे. इस्रायली हवाई संरक्षण यंत्रणेने (Air Defense System) येमेनमधून आलेले क्षेपणास्त्र हवेतच पाडल्याचे अधिकृतपणे मान्य केले आहे. इराण आणि इस्रायल यांच्यात पुन्हा सुरू झालेल्या थेट संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर हूथींनी हा निर्णय घेतल्याचे समजते.

जागतिक व्यापाराची 'दोन आघाड्यांवर' कोंडी हूथींच्या या नव्या चक्रव्यूहामुळे आंतरराष्ट्रीय सागरी वाहतूक आणि विमा कंपन्यांचे धाबे दणाणले आहेत. याचे मुख्य कारण म्हणजे, सध्या जागतिक व्यापाराची दोन प्रमुख आंतरराष्ट्रीय सागरी नाके एकाच वेळी धोक्यात आली आहेत: १. होर्मुजची खाडी (Strait of Hormuz): इराणने आधीच या मार्गाची नाकेबंदी केल्यामुळे आखाती देशांतून निघणारे तेलाचे जहाजे अडकून पडली आहेत. येथून जगातील २० टक्क्यांहून अधिक तेल वाहतूक होते. २. बाब-अल-मंदेब खाडी व लाल समुद्र (Bab el-Mandeb Strait): आता हूथी बंडखोरांनी या दक्षिण दारावर ताबा मिळवून इस्रायली जहाजांवर बंदी घातली आहे. या मार्गावरून जगातील सुमारे १० टक्के तेल आणि अब्जावधी डॉलर्सचा माल वाहतूक केला जातो.

इंधनाचे दर भडकण्याची भीती या दोन्हीsequential चोकपॉईंट्सवर (Sequential Chokepoints) एकाच वेळी संकट निर्माण झाल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होण्याची भीती वर्तवली जात आहे. व्यापारी जहाजांना आता सुरक्षिततेसाठी आफ्रिका खंडाला पूर्ण वळसा घालून (Cape of Good Hope मार्ग) प्रवास करावा लागणार आहे. या लांबच्या प्रवासामुळे वाहतुकीचा खर्च प्रचंड वाढेल, विमा कंपन्यांचे वॉर-रिस्क प्रीमियम्स गगनाला भिडतील आणि परिणामी जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत होऊन जगभरात महागाईचा भडका उडू शकतो. अमेरिका आणि ब्रिटनच्या नौदलाने यावर बारीक लक्ष ठेवले असून, लाल समुद्रात तणाव कमालीचा वाढला आहे.