कचरा वर्गीकरणासाठी BMC चा मोठा निर्णय; ओला, सुका, सॅनिटरी आणि स्पेशल केअर कचरा आता होणार वेगळा!

 

 

मुंबई: मुंबईतील कचरा व्यवस्थापन अधिक प्रभावी आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने करण्यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) एक मोठा निर्णय घेतला आहे. सर्वोच्च न्यायालयाच्या (SC) निर्देशानुसार लागू करण्यात आलेल्या 'घनकचरा व्यवस्थापन नियम, २०२६' (Solid Waste Management Rules, 2026) अंतर्गत आता मुंबईतील गृहनिर्माण सोसायट्या, व्यावसायिक संस्था आणि मोठ्या कचरा उत्पादकांसाठी (Bulk Waste Generators) कचऱ्याचे चार वेगवेगळ्या श्रेणींमध्ये वर्गीकरण करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे. या नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कडक दंडात्मक कारवाई केली जाणार आहे.

कचऱ्याचे वर्गीकरण खालील ४ श्रेणींमध्ये होणार:

1. ओला कचरा (Wet Waste): स्वयंपाकघरातील कचरा, खरकटं अन्न आणि सेंद्रिय कचरा.

2. सुका कचरा (Dry Waste): प्लॅस्टिक, कागद, काच, धातू आणि पुनर्वापर करता येण्यासारख्या वस्तू.

3. सॅनिटरी कचरा (Sanitary Waste): लहान मुलांचे डायपर्स, सॅनिटरी नॅपकिन्स आणि घरातील वैद्यकीय कचरा.

4. विशेष काळजी घेण्याचा कचरा (Special Care Waste): यामध्ये घरातील घातक वस्तू जसे की रंगांचे डबे, जुने बल्ब, ट्युबलाईट, कालबाह्य झालेली औषधे, बॅटऱ्या आणि सुया (Syringes) यांचा समावेश असेल. हा कचरा पिवळ्या रंगाच्या कचराकुंडीत (Yellow Bins) गोळा करावा लागेल.

सोसायट्यांवर मोठी जबाबदारी आणि दंड:

• कचऱ्यावर स्वतः प्रक्रिया करणे बंधनकारक: ज्या सोसायट्यांचे क्षेत्रफळ २०,००० चौरस मीटरपेक्षा जास्त आहे, किंवा ज्या दररोज ४०,००० लीटरपेक्षा जास्त पाणी वापरतात किंवा १०० किलोपेक्षा जास्त कचरा तयार करतात, त्यांना त्यांच्या आवारातच कचऱ्यावर प्रक्रिया करावी लागेल.

• १ जूनपासून अंमलबजावणी: पहिल्या टप्प्यात १ जून २०२६ पासून 'S' विभाग (भांडुप, पवई, विक्रोळी) आणि 'N' विभाग (घाटकोपर पूर्व आणि पश्चिम) येथे हा नियम कडकपणे लागू केला जाईल. त्यानंतर संपूर्ण मुंबईत याची अंमलबजावणी होईल.

• कर सवलत आणि दंड: जे नियम पाळणार नाहीत त्यांना मोठा दंड भरावा लागेल. याउलट, स्वतःच्या आवारात कचरा प्रक्रिया करणाऱ्या सोसायट्यांना मालमत्ता करात ५% (Property Tax Rebate) सवलत दिली जाणार आहे.

• प्लाझ्मा इन्सिनरेटर्स (Plasma Incinerators): सॅनिटरी आणि स्पेशल केअर कचरा गोळा करण्यासाठी पालिकेने स्वतंत्र वाहने तैनात केली असून, हा कचरा ११ विकेंद्रीकृत प्लाझ्मा इन्सिनरेटर केंद्रांमध्ये शास्त्रोक्त पद्धतीने नष्ट केला जाईल.