नागपुरात रस्त्याच्या कामावर मजुरी करणाऱ्या आईचं वास्तव; बाळ कडेला आणि आई राबतेय चणचणत्या उन्हात

नागपूर शहरात सुरू असलेल्या विकासकामांच्या आणि रस्त्यांच्या डांबरीकरणाच्या पार्भूमीवर एक अत्यंत मन हेलावून टाकणारे आणि कामगार वर्गाच्या कठोर वास्तवाचे दर्शन घडवणारे चित्र समोर आले आहे. नागपूरमधील देवनगर परिसरासह विविध भागांत रस्त्यांच्या डांबरीकरणाची आणि दुरुस्तीची कामे वेगाने सुरू आहेत. या कडकडीत उन्हात आणि प्रचंड त्रासात पोटाची खळगी भरण्यासाठी काम करणाऱ्या महिला मजुरांची बिकट अवस्था या निमित्ताने चव्हाट्यावर आली आहे. 'लेकरू कडेला अन् आई राबतेय रस्त्यावर' असे विदारक चित्र या रस्त्यांच्या कामांच्या ठिकाणी पाहिला मिळत असून, हे मानवी कष्टाचे भीषण वास्तव प्रत्येकाचे डोळे पाणावणारे आहे.

विकासाच्या झगमगाटामागील कष्टकरी आईचे आयुष्य

शहरांमध्ये सुंदर, गुळगुळीत आणि रुंद रस्ते तयार होत असताना त्यामागे शेकडो हातांचे अجهट श्रम आणि घाम गाळलेला असतो. मात्र, या विकासाचा आनंद लुटणाऱ्या सुजाण नागरिकांचे लक्ष सहसा या प्रकल्पांसाठी राबणाऱ्या मजुरांच्या मुलाबाळांकडे जात नाही. नागपूरमधील रस्ते कामांवर बाहेरगावाहून किंवा ग्रामीण भागातून आलेल्या अनेक स्थलांतरित महिला मजूर काम करताना दिसतात. विशेषतः लहान लहान मुले किंवा अगदी दुधाती तान्ह्या बाळ असलेल्या महिलांनाही पोटाची आग विझवण्यासाठी कामावर येण्याशिवाय पर्याय नसतो. घरची बेताची परिस्थिती आणि पाळणाघरासारख्या सुविधांचा अभाव यामुळे या मातांना आपले चिमुकले बाळ रस्त्याच्या कडेला किंवा धुळीत एका कोपऱ्यात झोपवून किंवा कपड्याची झोळी करून कडक उन्हात रस्ते बनवण्याचे कष्टाचे काम करावे लागते.

सुरक्षिततेचा प्रश्न आणि प्रशासनाचे दुर्लक्ष

रस्त्यांच्या डांबरीकरणाच्या कामादरम्यान मोठ्या यंत्रसामग्रीचा वापर केला जातो. तीव्र उन्हाळा, उडणारी धूळ, डांबराचा उग्र वास आणि उष्णता यामुळे मोठ्या माणसांच्या आरोग्यावरही वाईट परिणाम होतो. अशा दूषित आणि असुरक्षित वातावरणात लहान मुलांना तासनतास काढावे लागते. या निष्पाप बालकांच्या आरोग्याची आणि सुरक्षेची कोणतीही हमी या ठिकाणी नसते. कंत्राटदार किंवा संबंधित प्रशासनाकडून अशा महिला मजुरांसाठी आणि त्यांच्या मुलांसाठी कसल्याही प्रकारच्या प्राथमिक सुविधा, सावलीची जागा किंवा पाळणाघराची व्यवस्था केली जात नाही.

सामाजिक जाणिवेचा अभाव आणि मदतीची हाक

विकासकामे ही शहराच्या प्रगतीचे प्रतीक असली, तरी ती मानवी मूल्ये आणि संवेदना बळी देऊन होता कामा नये, असा सूर आता नागरिकांमधून उमटू लागला आहे. नागपूरच्या रस्त्यांवर राबणाऱ्या या मातांचे काळीज पिळवटून टाकणारे हे चित्र कामगार कल्याण योजनांच्या अंमलबजावणीवर मोठा प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत आहे. प्रशासनाने आणि समाजसेवकांनी अशा बांधकाम व रस्ते मजुरांच्या मुलांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि आरोग्यासाठी तातडीने ठोस उपाययोजना करण्याची नितांत गरज असल्याचे मत संवेदनशील नागरिकांकडून व्यक्त केले जात आहे.