एन. रघुरामन यांचा कॉलम:तुमचा पॅक्ड ऑफिस लंच ‘हिडन हंगर’पासून बचाव करणाराही असायला हवा

त्या काळात बजेटच्या चणचणीमुळे माझ्यासारखे आणि इतर अनेक ऑफिसला जाणारे लोक घरून लवकर तयार होणारा लंच डब्यात घेऊन जायचे. त्यात बहुतांश वेळा पराठे, पोळी-भाजी किंवा कर्ड-राइस असायचा. तेव्हा आम्हाला हे माहीत नव्हते की, यामध्ये कार्बोहायड्रेट्स जास्त आणि पोषणतत्त्वे कमी असतात. आम्हाला हेही माहीत नव्हते की, फर्मेंटेड फूड असल्यामुळे कर्ड-राइस चांगला असतो. प्रत्येक भाजीचा एकच जोडीदार असायचा - बटाटा, फक्त त्या भाज्या वगळून ज्या भेंडी, गवार आणि बीन्स फॅमिलीसारख्या पातळ आणि सुंदर दिसायच्या. तेव्हा आमच्यासारख्या ऑफिसला जाणाऱ्यांमध्ये असा विनोद चालायचा की, बटाट्याला या पातळ, हिरव्या रंगाच्या सुंदर मुलींशी प्रेम झाले होते आणि त्या सर्वांनी त्याच्या विचित्र आकारामुळे हे सांगत लग्नास नकार दिला की, ‘तुझ्यासारख्या कुरूप मुलाशी कोण लग्न करेल?’ लज्जित आणि निराश झालेल्या आमच्या ऑल-टाइम फेव्हरेट बटाट्याने त्यांना शाप दिला की, त्या आयुष्यभर कुमारिका राहतील. म्हणूनच आजही त्यांना वेगळे शिजवले जाते, तर बटाटा मात्र इतर प्रत्येक भाजीचा जोडीदार बनतो. असो, विनोद बाजूला ठेवूया. आज आपल्यापैकी बहुतांश जण घरचे बनवलेले जेवण ऑफिसला घेऊन जातात. याचे कारण फक्त बजेटची चणचण नाही, तर हेल्दी फूड खाण्याची इच्छा हेदेखील आहे, कारण मार्केटमध्ये अनहेल्दी फूडचा सुळसुळाट झाला आहे. यूकेमधील ओकाडोच्या एका संशोधनानुसार, याचे एक कारण हेदेखील आहे की, ऑफिसजवळ लंच खरेदी करणे किंवा फूड डिलिव्हरी ॲपवरून मागवणे खूप महाग झाले आहे. याच वर्षी ऑगस्टमध्ये यूकेच्या 2126 ऑफिसला जाणाऱ्यांवर एक सर्वेक्षण झाले, ज्याचे निष्कर्ष 14 सप्टेंबरला प्रसिद्ध झाले. यातून असे दिसून आले की, हे प्रौढ लोक पैसे वाचवण्याचे स्मार्ट आणि व्यावहारिक मार्ग शोधत आहेत. त्यामुळे बाहेर खाण्यापिण्याचा खर्च कमी करण्यासाठी ते पॅक्ड लंचचा पर्याय स्वीकारत आहेत. जगभरात ऑफिसमध्ये काम करणारे कर्मचारी वेगाने पॅक्ड लंचकडे वळत आहेत. असे केवळ यासाठी होत नाहीये की त्यांना वाढत्या महागाईतून आपले बजेट वाचवायचे आहे, तर त्यांना जेवणातील पोषणतत्त्वेदेखील वाढवायचे आहेत आणि त्यांना ‘हिडन हंगर’चा सामना करायचा नाहीये. हा कुपोषणाचा असा एक प्रकार आहे, ज्यामध्ये व्यक्ती पोट भरण्यासाठी पुरेशा कॅलरीज तर घेते, पण त्याच्या आहारात आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजांची कमतरता असते. दिसणाऱ्या भुकेच्या किंवा गंभीर कॅलरी-डेफिशियन्सीच्या तुलनेत ही स्थिती ‘छुपी’ असते, कारण यात अंडरफेड असण्याची शारीरिक लक्षणे लगेच दिसत नाहीत. पण काळासोबत ती आरोग्याला आणि विकासाला हानी पोहोचवते. पॅक्ड लंच लोकप्रिय होत आहे. सर्वेक्षणानुसार, 64% तरुण कर्मचाऱ्यांनी याचा अवलंब केला आहे. हे तरुण एआयच्या मदतीने हे सुनिश्चित करतात की त्यांच्या लंचमध्ये व्हरायटी राहील, जेणेकरून जेवताना कंटाळा येणार नाही आणि त्यात प्रोटीन, फायबर, फॅट आणि दह्यासारख्या आवश्यक गोष्टीही असतील. जर तुम्ही या तरुण कर्मचाऱ्यांना पाहिले, तर ते नेहमी नट्स आणि सीड्सचा एक बॉक्स स्वतःसोबत किंवा ऑफिसच्या ड्रॉवरमध्ये ठेवतात. मला आश्चर्य वाटते की ते किती प्लॅन्ड असतात. मला सांगण्यात आले की, मूठभर मिक्स्ड नट्स आणि सीड्समध्ये 200 कॅलरीजपेक्षा थोडेच कमी प्रमाण असते. यात 8 ते 10 ग्रॅम प्रोटीन, 2 ते 5 ग्रॅम फायबर असते आणि हे सर्व अनसॅच्युरेटेड फॅट्स असतात. अनेक रिसर्च सांगतात की, दररोज नट्स खाल्ल्याने कार्डियोव्हॅस्कुलर आजारांचा धोका 20% पर्यंत कमी होतो. प्रोटीनमुळे पोट भरलेले राहते. 25-30 ग्रॅम फायबर हृदयविकार आणि टाइप-2 डायबिटीसचा धोका कमी करते. चांगले तेल, सीड्स, फ्रुट्स आणि नट्स गंभीर कार्डियोव्हॅस्कुलर आजार कमी करण्यास मदत करतात. आपल्या पूर्वजांनी सणांसाठी जेवणाची जितकी व्हरायटी तयार केली होती, त्यापैकी बहुतांश पदार्थ मॉडर्न फूड लेबल्सशी मिळुतेजुळते आहेत. फंडा हा आहे की, आपला ऑफिस लंच केवळ पैसे वाचवण्यासाठी पॅक करू नका, तर तो तुम्हाला या ‘हंगर’ आणि ‘हिडन हंगर’पासूनही वाचवेल, याची खात्री करा.