एन. रघुरामन यांचा कॉलम:परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांना 1990 च्या दशकातील जीवनशैलीचा एक भाग दाखवा

“परीक्षा उद्यापासून आहे. आता कुठे जातोय?’ सोमवारी मुंबईतील समोरच्या गेटने बसमध्ये चढणाऱ्या एका विद्यार्थ्याला चालकाने विचारले. मी बस सुटण्याची वाट पाहत होतो, म्हणून मी संभाषण ऐकले. मुलाने स्पष्ट केले की त्याच्या हॉलतिकिटावरील छपाईतील चुकांमुळे तो परीक्षा केंद्राबद्दल गोंधळात पडला आहे. त्याला हा प्रश्न सोडवायचा होता, जेणेकरून तो महाराष्ट्रात १० फेब्रुवारीपासून सुरू होणाऱ्या बारावीच्या परीक्षा कोणत्याही तणावाशिवाय देऊ शकेल. त्याचप्रमाणे २० फेब्रुवारी रोजी त्याच्या दोन वर्षांनी लहान असलेले ३,४८,८९९ विद्यार्थी दहावीची परीक्षा देतील. मुंबईच्या नागरी वाहतुकीने या विद्यार्थ्यांसाठी केवळ अतिरिक्त बसेस चालवल्या नाहीत तर मागील गेटवरील गर्दी टाळण्यासाठी त्यांना पुढच्या गेटवरून चढण्यास सांगितले आहे. “काळजी करू नका, फक्त या,” चालक म्हणाला. मी तुम्हाला लवकर तिथे पोहोचवतो. “मला खात्री आहे की तुमची समस्या सुटेल.” या शब्दांनी मुलाला शांत केले. तो हसला आणि समोरच्या गेटमधून चढताना काही प्रवाशांच्या अस्वस्थ चेहऱ्यांकडे दुर्लक्ष केले. बस पुढे सरकली. मी रस्ता ओलांडताना विचार करत होतो की ही नवीन पिढी आपली पहिली किंवा दुसरी स्पर्धा परीक्षा देणार आहे. शेवटच्या क्षणी अशा चुका झाल्यावर ही पिढी काय विचार करत असावी. मी १९७० च्या दशकाच्या सुरुवातीला हीच परीक्षा दिली तेव्हा कुणीही आमच्यासोबत नव्हते. आम्ही शाळेत चालत जायचो. परीक्षा द्यायचो आणि पुढच्या परीक्षेची तयारी करण्यासाठी परतायचो. २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला माझ्या मुलीने तिची परीक्षा दिली तेव्हा एक पालक नेहमीच सोबत असायचा. जेणेकरून ती ट्रॅफिकमध्ये अडकू नये किंवा पुढील परीक्षेसाठी तिचा मूड खराब होऊ नये. आज आपण अशा युगात राहतो जिथे संगणकातील बिघाड, अचानक वीज खंडित होणे आणि वाहतूक बिघाड यासारख्या सामान्य समस्यांमुळे आपल्याला वेळेच्या कमतरतेचा सामना करावा लागतो. आपण १९९० चे दशकदेखील पाहिले आहे. तेव्हा आपल्याकडे भरपूर वेळ होता. कारण तेव्हा जग इतके वेगवान नव्हते आणि आपल्या उर्वरित तीन सेकंदांचे लक्ष वेधण्यासाठीचे स्पॅनचे मूल्यांकन करण्यासाठी अल्गोरिदम नव्हते. त्या काळात गृहनिर्माण संस्थेच्या वसाहतीमधील सर्व मुलांना चॉकलेट बार पाठवत असत आणि त्यांना त्यांच्या परीक्षेसाठी शुभेच्छा देत असत. सोसायटीतील काही श्रीमंत सदस्य चांगल्या शाईच्या पेनसह शुभेच्छा पाठवत असत. सोसायटीत मोठ्या आवाजात संगीत वाजवू नये अशी सूचना जारी करत असत. क्लबहाऊस परीक्षेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी खुले असायचे. मनोरंजनासाठी नाही. काही जण चहा आणि कॉफी पुरवत असत, जेणेकरून मुले अभ्यासासाठी जागृतही राहू शकतील. गाड्या असलेले लोक पालकांना संदेश देत असत की गरज पडल्यास ते त्यांच्या मुलांना परीक्षा केंद्रावर सोडतील. हा सामूहिक प्रयत्न केवळ मुलांच्या यशासाठी होता. आज आपली जीवनशैली खूप उंचावली आहे. प्रत्येक घर एकमेकांशी संपत्ती जमा करण्यासाठी स्पर्धा करत आहे. मदत मागण्यास आपण कचरतो. जग धावत आहे. कदाचित म्हणूनच आपल्याला अनेकदा बस स्टॉपवर बसची उत्सुकतेने वाट पाहणारा शेजाऱ्याचा मुलगा लक्षात येत नाही. फंडा असा की - देशभरात दहावी आणि बारावीच्या परीक्षा सुरू होणार असल्याने या मुलांना १९९० च्या दशकातील जीवनशैलीचा एक छोटासा भाग देऊया. तसे कदाचित यातून त्यांचा आणि आपलाही दिवस उजळू शकेल.