एन. रघुरामन यांचा कॉलम:किमान मदर्स डेला तरी आईचे ‘निर्णय घेण्याचे ओझे’ कमी करा

“बाळा, गुडियाचे बाथरूम वापरू नकोस. तू ते घाण करून ठेवतोस आणि तिला ते आवडत नाही,’ आई स्वयंपाकघरातून आवाज देत सांगते, तरीही मुलगा तेच वॉशरूम वापरतो. दोन वेगवेगळ्या आकारांचे सँडविच बनवत असताना- कारण गुडियाला चार तुकड्यांत कापलेले सँडविच आवडते, तर मुलाला त्रिकोणी आकाराचे- ती पटकन गुडियाच्या बाथरूममध्ये जाऊन ते कोरडे असल्याची खात्रीही करते. असे करताना ती पुटपुटते, “हा मुलगा तर कधीच माझे ऐकत नाही. याला समजत नाही की गुडिया आता मोठी झाली आहे आणि तिला तिची प्रायव्हसी हवी आहे.’ आज घरात कोण काय खाणार, मुलीने आज क्लासला काय घालून जायला हवे, किती वाजता घरातून निघावे जेणेकरून उशीर होणार नाही, कुटुंबातील प्रत्येक सदस्याची अशी कोणती समस्या आहे जी ते बाहेर पडण्यापूर्वी सोडवणे आवश्यक आहे, पाळीव प्राण्यांना फिरायला कधी घेऊन जायचे, कामवाली आल्यावर तिला काय सूचना द्यायच्या आहेत- या निर्णयांसोबतच ती नवऱ्याचे पाकीट पाहून त्यात पैसे आहेत की नाही हेदेखील तपासते, कारण आता सगळीकडे ऑनलाइन पेमेंट होते, असे सांगून ते नेहमी पाकीट रिकामे ठेवतात व मग एखाद्या छोट्याशा कारणासाठी रोख रकमेअभावी अडकून पडतात. ती आपला संपूर्ण दिवस निर्णय घेण्यात घालवते- छोटे निर्णय, मोठे निर्णय, सततचे निर्णय, अगदी असे निर्णयही जे कुणाला दिसतही नाहीत. घर-कुटुंब नावाचे यंत्र चालवण्याचे मानसिक ओझे हे काही छोटे काम नाही. मातृत्व नेहमीच थकवा व त्यागाची अशी कहाणी राहिली आहे, जी निभावली तर जाते, परंतु त्याबद्दल बोलले जात नाही. तिचा रागही नेहमीच क्षणिक असतो. जेव्हा मुलगी मागून येऊन तिला मिठी मारते व म्हणते, “आई, आय लव्ह यू,’ तेव्हा कुणालाच समजत नाही की काही मिनिटांपूर्वी संपूर्ण घरावर बरसणारा तिचा राग अचानक कुठे वितळून गेला. तीही तिला हलकेच मिठी मारत एका श्वासात म्हणते, “ठीक आहे, ठीक आहे, माझेही तुझ्यावर प्रेम आहे. पण ही तयार होण्याची वेळ आहे का? बघ, आता नाश्त्यासाठीही वेळ उरला नाही. म्हणूनच मी नेहमी सांगते की लवकर झोपत जा.’ आमच्या काळातील माता काळजी घेणाऱ्या होत्या, पण आजच्या मातृत्वात एका वेगळ्याच प्रकारचे मानसिक ओझे जोडले गेले आहे. “तू तुझा चार्जर घेतला आहेस का?’ यासारख्या अत्यंत साध्या प्रश्नापासून ते नवऱ्याच्या कारच्या फास्टॅगमध्ये टोलचे पैसे टाकण्यासारख्या गुंतागुंतीच्या गोष्टींपर्यंत- ती सर्व काही मानसिकरीत्या हाताळत असते. आमच्या काळच्या आयांप्रमाणेच तिलाही वाटते की तुम्ही तिचे कौतुक करावे, पण त्याहूनही अधिक आजच्या आयांना खरोखरच असे वाटते की तिने आपल्या मुलांसाठी, जोडीदारासाठी आणि विस्तारित कुटुंबासाठी ती काय-काय करते हे कुणीतरी पाहावे, आणि तेही आपली पूर्णवेळ नोकरी करत असताना. आजचे वडील पूर्वीपेक्षा अधिक सहभागी आहेत, तरीही अनेक घरांमध्ये घरगुती व्यवस्था चालवण्याचे न दिसणारे काम आणि मानसिक ओझे आयाच अधिक उचलतात. गोष्ट फक्त ही नाही की काय केले जात आहे, तर हे लक्षात ठेवणेदेखील आहे की कोणते काम कुटुंबातील कोणत्या सदस्याच्या सोयीनुसार योग्य वेळी करायचे आहे. कुणाला पनीर आवडते आणि कुणाला नाही, हे लक्षात ठेवणेदेखील याच गोष्टीचा एक भाग आहे. आणि म्हणूनच मदर्स डेदेखील त्यांच्या टु-डु लिस्टचे आणखी एक काम बनू नये. त्यांना हे विचारू नका की “तुम्हाला मदर्स डे कसा साजरा करायला आवडेल?’ त्यांना हे विचारू नका की “तुम्हाला काय खरेदी करायचे आहे?’ ब्रंचसाठी कोणत्या रेस्टॉरंटमध्ये जायचे आहे, कोणती साडी खरेदी करायची आहे किंवा कोणते छोटे दागिने घ्यायचे आहेत, हे त्यांना सांगायचे नसते. त्यांना काय आवडते आणि त्यांना काय घालायचे आहे, हे तिची मुलगी, मुलगा व नवऱ्याला माहीत असायला हवे. मदर्स डेलाही त्यांना निर्णय घ्यायचे नसतात. किमान आजच्या दिवशी तरी त्यांना घराची व्यवस्था चालवण्यापासून दिलासा द्या, जरी माझी अशी इच्छा असेल की तुम्ही असे नेहमी करावे. मी आज तुम्हाला आईला कोणताही निर्णय न घेऊ देता तिचे लाड करण्याचा सल्ला देत आहे हे पाहून माझी आई ताऱ्यांमधून मला पाहून हसत असेल. फंडा हा आहे की जेव्हा मातांना हे जाणवते की तुम्ही त्यांच्या आवडीच्या सर्वात छोट्या गोष्टीकडेही लक्ष देता, तेव्हा त्यांना ते खूप आवडते. त्यांनी चांगल्या आणि संवेदनशील मुलांचे संगोपन केले आहे, ही केवळ त्यांच्यासाठीच दिलाशाची गोष्ट नसते, तर यातून त्यांच्यावर प्रेम केले जाते हेही त्यांना जाणवते. आणि विश्वास ठेवा, प्रत्येक आई याची हक्कदार आहे.