प्रत्येक शेतात आता 'जलतारा'! पुणे जिल्हा परिषदेचा क्रांतिकारी उपक्रम; पावसाचे पाणी जमिनीत जिरवून भूजल पातळी वाढवण्यासाठी धडक मोहीम!

पुणे जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात दिवसेंदिवस खालावणारी भूजल पातळी (Groundwater Level) आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीलाच भेडसावणारी तीव्र पाणीटंचाई या समस्येवर मात करण्यासाठी पुणे जिल्हा परिषदेने (Pune Zilla Parishad) एक अत्यंत क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. शेतामध्ये पडणारे पावसाचे पाणी वाहून न जाता ते थेट जमिनीत जिरवून भूजल साठा समृद्ध करण्यासाठी 'प्रत्येक शेतात जलतारा' (Jaltara in Every Field) हा विशेष उपक्रम संपूर्ण जिल्ह्यात राबवण्याचा निर्णय प्रशासनाने घेतला आहे.

काय आहे 'जलतारा' संकल्पना आणि तिची कार्यपद्धती?

'जलतारा' ही अत्यंत कमी खर्चात आणि सोप्या तंत्रज्ञानावर आधारित एक शास्त्रीय जलसंधारण पद्धत आहे. यामध्ये शेतातील सर्वात सखल भागात विशिष्ट आकाराचे खडके (सोक खड्डे / Recharge Pits) खोदले जातात. हे खड्डे विशिष्‍ट आकाराचे दगड, गिट्टी आणि वाळूचे थर देऊन भरले जातात. पावसाचा प्रत्येक थेंब जेव्हा शेतात पडतो, तेव्हा तो या खड्ड्यांमध्ये जमा होऊन थेट जमिनीच्या खोलवर असलेल्या भूजल साठ्यात (Aquifers) जाऊन मिळतो. यामुळे जमिनीची धूप रोखली जाते आणि आजूबाजूच्या विहिरी, कूपनलिका (बोरवेल) यांची पाणीपातळी वेगाने वाढण्यास मोठी मदत होते.

शेतकऱ्यांना दुष्काळमुक्त करण्याचा व भूजल वाढवण्याचा संकल्प:

पुणे जिल्ह्यातील वेल्हे, भोर, पुरंदर, आंबेगाव, जुन्नर यांसारख्या दुर्गम तसेच आवर्षणप्रवण भागांतील गावांसाठी हा प्रकल्प वरदान ठरणार आहे. जिल्हा परिषदेच्या कृषी व पंचायत विभागामार्फत या उपक्रमाला लोकचळवळीचे स्वरूप दिले जात आहे. मनरेगा (MGNREGA) व इतर शासकीय योजनांच्या माध्यमातून प्रत्येक शेतात असे जलतारा खड्डे तयार करण्यासाठी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन व तांत्रिक सहाय्य पुरवले जात आहे. या प्रकल्पामुळे पावसाळ्यात लाखो लिटर पाणी जमिनीत मुरणार असून, भविष्यातील कोरड्या दुष्काळाची तीव्रता कमी होण्यास आणि शेती पिकांसाठी सिंचनाची शाश्वत सोय उपलब्ध होण्यास मोठी मदत होणार आहे.