पुणे: फटाके केवळ वाजवण्यावरच नाही, तर उत्पादन अन् विक्रीवरही पूर्ण बंदी घाला!; विद्यानंद बापट यांची सर्वोच्च न्यायालयाकडे मोठी मागणी!

पुणे: सार्वजनिक उत्सवांमधील वाढत्या ध्वनीप्रदूषणाविरोधात आणि डीजे संस्कृतीविरुद्ध सातत्याने सनदशीर मार्गाने आवाज उठवणारे पुण्याचे सामाजिक कार्यकर्ते विद्यानंद बापट (Vidyanand Bapat) यांनी आता वायुप्रदूषण आणि सार्वजनिक आरोग्याच्या संरक्षणासाठी पुन्हा एकदा आक्रमक भूमिका घेतली आहे. "केवळ दिवाळी किंवा सणासुदीच्या काळात फटाके वाजवण्यावर बंदी घालून (Ban on Bursting Crackers) मूळ प्रश्न सुटणार नाही. सरकारने आणि सर्वोच्च न्यायालयाने फटाक्यांच्या उत्पादनावर (Production) आणि विक्रीवरच (Sale) देशभरात पूर्णपणे बंदी घातली पाहिजे," अशी रोखठोक मागणी विद्यानंद बापट यांनी केली आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयाचा हवाला आणि ऐतिहासिक संदर्भ

सर्वोच्च न्यायालयाने दिल्ली आणि राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रात (NCR) फटाक्यांवर घातलेल्या बंदीच्या नियमाचा संदर्भ देत बापट म्हणाले की, हा नियम केवळ एका शहरापुरता मर्यादित न ठेवता संपूर्ण देशभरात लागू केला गेला पाहिजे.

फटाके बंदीच्या मागणीला धार्मिक किंवा सांस्कृतिक रंगाशी जोडणाऱ्यांना चोख प्रत्युत्तर देताना बापट म्हणाले, "फटाके हे आपल्या प्राचीन भारतीय संस्कृतीचा किंवा परंपरेचा भाग मुळीच नाहीत. ७०० ते ८०० वर्षांपूर्वी मध्य आशिया आणि प्रामुख्याने चीनमधून स्फोटके व दारूगोळ्याचे तंत्रज्ञान भारतात आले. काळानुरूप तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे हे फटाके अधिक विषारी व प्राणघातक बनले आहेत, ज्याचा गंभीर फटका मानवी शरीराला आणि पर्यावरणाला बसत आहे."

'हा धर्माचा नाही, तर मानवी आरोग्याचा प्रश्न आहे'

फटाक्यांमुळे होणाऱ्या गंभीर दुष्परिणामांवर प्रकाश टाकताना त्यांनी खालील प्रमुख मुद्दे मांडले:

• विषारी हवेचा त्रास: फटाक्यांमधून बाहेर पडणाऱ्या सल्फर डायऑक्साइड आणि जड धातूंमुळे (Heavy Metals) लहान मुले, वृद्ध, गर्भवती महिला आणि दमा (Asthma) असणाऱ्या रुग्णांच्या आरोग्याला गंभीर धोका निर्माण होतो.

• बालमजुरी आणि अपघात: फटाका उत्पादनाच्या कारखान्यांमध्ये आजही मोठ्या प्रमाणावर बालमजुरी आणि सुरक्षेच्या अभावामुळे भीषण आगीच्या दुर्घटना घडून निष्पाप लोकांचे प्राण जातात.

• पर्यायी मनोरंजनाचे मार्ग: २१ व्या शतकात दिव्यांचा सण साजरा करण्यासाठी लेझर शो, रोषणाई, किल्ले बनवणे, फराळ आणि आकाशकंदील यासारखे अनेक पर्यावरणपूरक मार्ग उपलब्ध आहेत.

"मी जर दिवाळीत दिव्यांची रोषणाई, किल्ला बनवणे किंवा फराळ वाटण्याला विरोध केला असता तर त्याला धार्मिक विरोध म्हणता आला असता. परंतु मानवी फुफ्फुसांची रचना सर्व धर्मीयांसाठी सारखीच असते. त्यामुळे ३१ डिसेंबर असो वा कोणताही सण, जिथे निसर्गाचा आणि आरोग्याचा ऱ्हास होतो तिथे कायदेशीर बंदी लागू झालीच पाहिजे," असे स्पष्ट करत त्यांनी थेट उत्पादन थांबवण्याची आग्रही मागणी केली आहे.