एन. रघुरामन यांचा कॉलम:आपली बदलती ओळख आपण कशी मॅनेज करावी?

अलीकडेच एक मोठी कंपनी एका वरिष्ठ पदासाठी अशा व्यक्तीच्या शोधात होती, जिचे इंग्रजी आणि हिंदी या दोन्ही भाषांवर प्रभुत्व असेल. त्यांनी माझ्याशी संपर्क साधला, कारण त्यांना वाटले की मी या योग्यतेची व्यक्ती आहे. परंतु मला वाटले की कंपनीला माझ्यापेक्षाही अधिक हुशार व्यक्तीची गरज आहे, ज्याला वयाचा फायदा असेल. म्हणजेच, जो माझ्यापेक्षा किमान 15 वर्षे लहान असेल आणि कंपनीत दीर्घकाळ सेवा देऊ शकेल. मुंबईत काही वर्षे पत्रकारितेत हात आजमावल्यानंतर, जिथे माझी त्यांची भेट झाली होती, ते शिक्षण क्षेत्रात गेले आणि आपल्या गृहराज्यात, बिहारमध्ये प्राचार्य म्हणून काम करू लागले. मी त्यांच्या नावाची भक्कमपणे शिफारस केली. आणि याच निर्णयासोबत माझ्यावर एक नवी जबाबदारीही आली ती म्हणजे या मध्यमवयीन उमेदवाराला भक्कम आधार देण्याची, जेणेकरून ते ओळखीतील हा बदल सहजपणे पार करू शकतील. आपल्या सर्वांना माहीत आहे की, प्रौढ आयुष्यात एका विशिष्ट टप्प्यावर पोहोचल्यानंतर आपण आपल्या पदालाच आपली ओळख मानू लागतो. यामध्ये आपण स्वतःकडे कसे पाहतो, आपली मूल्ये काय आहेत आणि जगात आपले स्थान काय आहे, या गोष्टींचाही समावेश असतो. याच वेळी आपण असाही निर्णय घेतो की हे सर्व स्थिर आणि अपरिवर्तित राहिले पाहिजे. परंतु प्रौढ आयुष्यात अशा अनेक वेळा येतात, जेव्हा आपली ओळख बदलू शकते. जसे वर सांगितलेल्या प्रकरणात घडले, किंवा एखादा गंभीर आजार, जोडीदाराची बदली, घटस्फोट किंवा पॅरेंटिंग ॲडजस्टमेंटमध्ये- जेव्हा मुलगा कुठेतरी दूर शिक्षणासाठी जातो आणि आई त्याच्यासोबत तिथे जाऊन नवीन नोकरी शोधू लागते. अनेकदा ओळखीतील हे बदल जाणीवपूर्वक होतात. असे तेव्हा होते, जेव्हा आपण आत्मपरीक्षण करतो किंवा आपण कोण आहोत आणि आपल्यासाठी काय महत्त्वाचे आहे याचे पुन्हा आकलन करतो. परंतु इतर वेळी हे बदल अचानक आपल्यासमोर येतात. आयुष्यातील एखाद्या मोठ्या बदलामुळे झालेला आयडेंटिटी-शिफ्ट अनेकदा अचानक घडलेली घटना आणि दिशाहीन करणारे वाटू शकते. उदाहरणार्थ, ज्या व्यक्तीला शेकडो मुले ‘गुड मॉर्निंग सर’ म्हणून अभिवादन करायची, तीच व्यक्ती नवीन नोकरी स्वीकारल्यावर उच्चाधिकाऱ्यांना तशाच प्रकारे अभिवादन करताना दिसते. या बदलासोबत तो आपल्या जुन्या ओळखीबद्दल आणि जीवन जगण्याच्या पद्धतीबद्दल व्यथित होऊ शकतो, मग नवीन वास्तव सकारात्मक का असेना. गर्दीने भरलेल्या शहरात नवीन पद, नवीन पगार मिळवून तो उत्साहित होऊ शकतो, तरीही त्याला आपल्या मागील आयुष्यातील काही अशा गोष्टींची उणीव भासू शकते, ज्या आता त्याच्याकडे नाहीत. याव्यतिरिक्त, त्याला भविष्याबद्दल चिंतादेखील वाटू शकते. अशा वेळी त्याला भगवान श्रीकृष्णांचे वाक्य आठवायला हवे- ‘गहना कर्मणो गतिः’, म्हणजेच कर्माची गुंतागुंत समजणे खूप कठीण आहे. स्वामी शिवानंद म्हणतात की कोणतीही घटना एखाद्या निश्चित आणि सकारात्मक कारणाशिवाय घडू शकत नाही. म्हणूनच हा नियम अतिशय रहस्यमय आहे. तज्ज्ञ ओळखीमध्ये आलेला बदल मॅनेज करण्याचे काही मार्ग सांगतात, जे खालीलप्रमाणे आहेत. . खूप दूरचा विचार करण्याऐवजी वर्तमान आणि नजीकच्या भविष्यावर लक्ष केंद्रित करा : जेव्हा तुम्ही एखाद्या नवीन ठिकाणी रुजू होता, तेव्हा स्वतःला विचारा की पुढच्या एका तासात, एका दिवसात किंवा एका आठवड्यात मी कोणती उपयुक्त वागणूक अंगीकारू शकेन? आणि स्वतःला याची आठवण करून द्या की जी समस्या समोर आलेलीच नाही, तिचे तुम्ही निराकरण करू शकत नाही. जर तुमचे मन भविष्यातील चिंतांमध्ये अडकले असेल, जसे की मित्रांशिवाय एकटेपणा जाणवणे, तर दीर्घ श्वास घ्या आणि वर्तमानावर पुन्हा लक्ष केंद्रित करा. 2. उपयुक्त दिनचर्येतून आयुष्यात स्थिरता आणा : अशी दिनचर्या बनवा, जी तुम्हाला स्थिरतेची जाणीव करून देईल. नियमितपणे फिरायला जा आणि नव्या शहरात नवे मित्र बनवा. 3. स्वतःप्रति नॉन-जजमेंटल आणि करुणेची भावना ठेवा : जर आपण स्वतःवरच टीका करत राहिलो तर बदल अधिक कठीण होईल. असे म्हणू नका की ‘मी चांगल्यासाठी हा बदल केला आहे की...’ त्याऐवजी असे म्हणा की ‘मी नवीन ठिकाणी गोष्टी समजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहे आणि हे रोमांचक आहे.’ फंडा असा की - जेव्हा ओळख बदलते, तेव्हा अज्ञात गोष्टींकडे शोधाची संधी म्हणून पाहा आणि स्वतःला मोकळेपणाने प्रश्न विचारा. उदाहरणार्थ, ‘या काळात मी स्वतःबद्दल काय शिकेन?’ खात्री बाळगा, तुम्ही स्वतःला पूर्वीपेक्षा अधिक चांगल्या प्रकारे ओळखू लागाल.