सय्यद अता हसनैन यांचा कॉलम:ट्रम्प – जिनपिंग यांच्या भेटीत‎ खूप काही पणाला लागलेय

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎शी जिनपिंग यांचा अमेरिका दौरा ही जगाच्या‎मुत्सद्देगिरीच्या मंचावरील मोठी घटना आहे. ट्रम्प स्वतः‎त्यांचे वैयक्तिक स्वागतासाठी पोहोचू शकतात. ही एक‎दुर्मिळ गोष्ट असेल. परंतु रेड कार्पेट, व्हाईट‎हाऊसमधील रात्रीचे जेवण आणि नियोजनबद्ध हस्त‎आंदोलनामागे एक विचित्र विरोधाभास दडला आहे.‎एकमेकांसोबतच्या स्पर्धेत खोलवर अडकलेल्या दोन‎महासत्ता इथे दिसतात. देशांतर्गत दबाव व विखुरलेली‎जागतिक व्यवस्था यांच्यातून मार्ग काढत स्थिरतेचा‎केवळ एक बाह्य बुरखा पांघरण्याचा प्रयत्न करत आहेत.‎ही शिखर परिषद आंतरराष्ट्रीय भू-राजकारणाच्या एका ‎‎निर्णायक वळणावर होत आहे. त्यामुळे यात खूप काही ‎‎पणाला लागले आहे.‎ आजचे जागतिक चित्र सहकार्याने नाही, तर गटांमधील ‎‎ध्रुवीकरणाने ठरत आहे हीच वस्तुस्थिती आहे. काही ‎‎आठवड्यांपूर्वी पार पडलेली ब्रिक्स परिषद व त्यापूर्वीच्या ‎‎शांघाय सहकार्य संघटनेच्या बैठकांमध्ये चीनने आपली ‎‎भूमिका मांडली होती. लष्करी आघाड्यांशिवाय पुढे ‎‎जाण्याचा दृष्टिकोन त्यांनी समोर ठेवला होता. तसेच‎अमेरिकेवर अप्रत्यक्षपणे निशाणा साधला होता. परंतु‎महासत्तांमधील सहकार्याचा अभाव जगभरातील‎संघर्षांना धोकादायकपणे अनियंत्रित सोडत आहे, हेही‎तितकेच खरे आहे. ट्रम्प प्रशासन इराणमधील महागड्या‎लढाईत आणि होर्मुजमधील सततच्या अडथळ्यांमध्ये‎अडकले आहे. ही भू-राजकीय दलदल आहे. त्याने ट्रम्प‎यांची लोकप्रियतेची रेटिंग खूप खाली आणली आहे.‎तेहरानवर आर्थिक दबाव आणण्याची क्षमता चीनकडे‎आहे, असे अमेरिकेला वाटते. पण चीनने स्वतःच्या‎हितसंबंधांची किंमत मोजून कोणाच्याही मार्गात‎अडथळा आणण्याची इच्छा दाखवलेली नाही. उलट‎निर्बंधांवर मात करत त्यांनी इराणसोबतचे आपले व्यापारी‎संबंध सतत मजबूत ठेवले आहेत. ट्रम्प आणि जिनपिंग‎यांच्या भेटीचा मुख्य उद्देश देवाणघेवाणीवर आधारित‎व्यापार हाच आहे. 10 नोव्हेंबरची मुदत आता जवळ येत‎आहे. अमेरिका-चीन टॅरिफ ‘युद्धविरामा''ची मुदत या‎दिवशी संपत आहे. दक्षिण कोरियातील बुसान येथे‎झालेल्या कराराने चिनी वस्तूंवरील अमेरिकन आयात‎कर 20 टक्क्यांवर मर्यादित ठेवण्यात यश मिळवले होते.‎यामुळे संभाव्य आर्थिक तबाही टळली. दोन्ही बाजूंच्या‎शुल्कांच्या स्पर्धेमुळे टॅरिफ तीन आकड्यांपर्यंत‎पोहोचण्याचा धोका निर्माण झाला होता. परिषदेपूर्वीच न्यू‎यॉर्कमध्ये या संदर्भातील पायाभरणी झाली आहे. कमी‎टॅरिफच्या कक्षेत आणता येऊ शकणाऱ्या गैर-रणनीतिक‎उपभोग्य वस्तूंची ओळख पटवली जात आहे. परंतु या‎बदल्यात ट्रम्प चीनकडून अमेरिकन कृषी उत्पादनांची‎मोठी खरेदी आणि 500 बोईंग विमानांच्या खरेदीची‎मागणी करत आहेत. एआय आणि महत्त्वाचे खनिजे‎हेसुद्धा संघर्षाचे मुख्य मुद्दे आहेत. एआयची शर्यत‎जिंकेल तोच विजेता ठरेल, हे ट्रम्प यांनी सांगितले आहे.‎दुर्मिळ धातू आणि महत्त्वाच्या खनिजांवरील चीनची‎मक्तेदारी मोडून काढण्यासाठी अमेरिका आक्रमक प्रयत्न‎करत आहे. या भेटीचा आणखी एक पैलू म्हणजे दोन्ही‎नेत्यांची शारीरिक क्षमता. 12 सप्टेंबर रोजी नवी दिल्लीत‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎आयोजित ब्रिक्सच्या एका महत्त्वाच्या रात्रीच्या‎जेवणाला शी जिनपिंग उपस्थित राहिले नव्हते. त्यानंतर‎त्यांच्या प्रकृतीबद्दलच्या अफवांना उधाण आले होते.‎मात्र भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाने या अफवा फेटाळून‎लावल्या. नंतर समोर आलेल्या व्हिडिओमध्ये शी‎कोणाच्याही मदतीशिवाय स्वतःच्या विमानात चढताना‎दिसले. 80 वर्षांच्या ट्रम्प यांच्या आरोग्याबाबतही नेहमी‎चर्चा सुरू असते. ट्रम्प यांच्या प्रदीर्घ काळ काम‎करण्याच्या क्षमतेवर अनेक मतदारांनी नुकत्याच‎झालेल्या सर्वेक्षणांमध्ये प्रश्न उपस्थित केले आहेत.‎ वॉशिंग्टन परिषदेचे मुख्य प्राधान्य कोणताही मोठा‎भू-राजकीय करार करणे हे नाही. दोन्ही देशांमधील‎अनिश्चित परिस्थिती सांभाळणे हाच यामागचा खरा हेतू‎आहे. परस्परांतील संबंध पूर्णपणे बिघडणे‎आर्थिकदृष्ट्या विनाशकारी ठरेल, हे जिनपिंग आणि‎ट्रम्प दोघेही जाणून आहेत. आजच्या विभागलेल्या‎जागतिक व्यवस्थेत, योग्य प्रकारे सांभाळलेला असा पेच‎हीच कदाचित या दोन महासत्तांमधील शांततेची सर्वात‎जवळीक साधणारी स्थिती असू शकते.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे. वॉशिंग्टन परिषदेचे मुख्य प्राधान्य‎कोणताही मोठा भू-राजकीय करार करणे‎हे नाही. दोन्ही देशांमधील अनिश्चित‎परिस्थिती सांभाळणे हाच खरा हेतू आहे.‎परस्परांतील संबंध पूर्ण बिघडणे‎आर्थिकदृष्ट्या विनाशकारी ठरेल, हे‎जिनपिंग, ट्रम्प चांगले जाणून आहेत.‎‎