रुचिर शर्मा यांचा कॉलम:सोन्याचे दर वेगाने वाढले, या‎झळाळीमागचे रहस्य काय ?‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎वर्षानुवर्षे उसळी मारणाऱ्या सोन्याच्या किमती आता‎विशिष्ट क्षेत्रात दाखल झाल्या आहेत. जणू‎ ‘स्टोरीटेलिंग’ त्याची दिशा ठरवत आहे. सोन्याच्या ‎किमती त्या मूलभूत शक्तींपासून मुक्त झाल्या आहेत. ते ‎घटक पूर्वी चढ उतारांना दीर्घकाळ नियंत्रित करत होते.‎आता जागतिक जोखीम आणि अनिश्चिततेच्या‎‘कथां’वर त्या वाढत आहेत. विश्लेषकांना हा काळ‎1970 च्या दशकातील //"सोन्याच्या गर्दी’ सारखाच वाटू ‎लागला आहे. सोन्याकडे दीर्घकाळापासून सुरक्षित ‎गुंतवणूक म्हणून पाहिले जात आहे. कारण त्याच्या ‎किमती शतकानुशतके चलन वाढीशी सुसंगत राहिल्या ‎‎आहेत. त्यात अधूनमधून चढ उतार देखील अनुभवले ‎‎आहेत. वास्तविक व्याजदरात घट होत असताना तेजी ‎‎सामान्यतः आली. बचत खात्यांमध्ये किंवा बाँडमध्ये ‎‎ठेवलेल्या पैशांवरील परतावा कमी झाला तेव्हा लोकांनी ‎‎त्यांची गुंतवणूक सोन्याकडे वळवली.‎ 2023 मध्ये हा पॅटर्न बदलू लागला. व्याजदर पूर्वीपेक्षा‎जास्त होते आणि वाढत होते तरीही सोन्याच्या किमती‎वाढू लागल्या. हे प्रामुख्याने मध्यवर्ती बँकांनी केलेल्या‎वाढत्या खरेदीमुळे झाले. त्यांना डॉलरमधून त्यांच्या‎होल्डिंग्जचे अवमूल्यन करायचे होते. रशियाविरुद्धच्या‎निर्बंधांमध्ये अमेरिकेने शस्त्र म्हणून वापरलेला हाच‎डॉलर आहे. तेव्हापासून सोन्याचे भाव गगनाला भिडले‎आहेत. परंतु मी एकेकाळी परदेशी मध्यवर्ती बँकांच्या‎नेतृत्वाखालील डॉलरविरोधी क्रांती असे म्हटले होते ते‎आता हे स्पष्ट करण्यासाठी पुरेसे नाही. गेल्या वर्षभरात‎मध्यवर्ती बँकांची खरेदी मंदावली आहे. उच्च‎किमतींमुळे ग्राहकांच्या संकोचामुळे दागिन्यांच्या‎मागणीत घट झाली आहे. याउलट, भारतापासून चीन‎आणि अमेरिकेपासून युकेपर्यंत सर्व प्रमुख‎बाजारपेठांमध्ये गुंतवणूकदारांची मागणी वाढली आहे.‎गेल्या वर्षी, एकूण जागतिक सोन्याच्या खरेदीमध्ये‎गुंतवणूकदारांचा वाटा दुप्पट होऊन 35% झाला आहे.‎बिस्किटे आणि नाण्यांपासून ते एक्सचेंज-ट्रेडेड‎फंडांपर्यंत - सर्व गुंतवणूक करण्यायोग्य सोन्याच्या‎प्रकारांमध्ये गुंतवणुकीत वाढ झाली आहे. विशेषतः‎भारतीयांना सोन्याबद्दल विशेष आकर्षण आहे.‎अंदाजानुसार भारतीय कुटुंबांकडे जगातील सर्वात मोठा‎सोन्याचा साठा आहे : 28 हजार टन. तो जागतिक एकूण‎सोन्याच्या 14% आहे. गेल्या वर्षी भारतीयांनी सोन्याच्या‎दागिन्यांवर कमी आणि सोन्याशी संबंधित गुंतवणूक‎उत्पादनांवर जास्त खर्च केला. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलचे‎म्हणणे आहे की भारतात सोन्याच्या ईटीएफमध्ये‎झालेल्या असामान्य वाढीमुळे नवीन उत्पादनांच्या‎ऑफरिंगची मालिका सुरू होत आहे. त्यामुळे या वर्षी ही‎गती टिकवून ठेवण्यास मदत होऊ शकते. सोन्याच्या‎किमती स्पष्ट करण्यासाठी वापरले जाणारे मॉडेल्स -‎त्यात वास्तविक बाँड उत्पन्न आणि चलनवाढीच्या‎अपेक्षांचा समावेश होता - आता कुचकामी ठरले‎आहेत. सोन्याच्या जाणकारांनुसार सध्याचे चित्र- 2‎हजार आणि विशेषतः 1970 च्या दशकासारखे लांब,‎शक्तिशाली तेजीचा काळ. आजची महागाई जिमी‎कार्टरच्या काळातील दुहेरी-अंकी पातळीच्या जवळही‎नाही. आणि असा युक्तिवाद करणे कठीण आहे की‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎ट्रम्प, कर आणि युक्रेन सारख्या अनिश्चितता आज‎तेल निर्बंध, व्हिएतनाम युद्ध आणि इराण बंधक‎संकटाइतकेच विघटनकारी आहेत. आणखी एक‎युक्तिवाद असा आहे की डॉलरच्या अवमूल्यनाविरुद्ध‎बचाव म्हणून सोने भरभराटीला येत आहे. पण तसे‎असेल तर बिटकॉइन सारख्या इतर डॉलर-मूल्यांकित‎मालमत्ता का कमी होत आहेत तर अमेरिकन स्टॉक‎आणि बाँड्स सारख्या इतर डॉलर-मूल्यांकित मालमत्ता‎का टिकून आहेत? म्हणूनच सोन्याचे समर्थक म्हणतात‎की पिवळ्या धातूला वाढण्यासाठी वाव आहे. कदाचित‎ते बरोबर असतील. गेल्या दहा वर्षांत ते तिप्पटपेक्षा जास्त‎वाढले आहे. परंतु हे 1970 च्या दशकातील बारा पट‎वाढीच्या तुलनेत फारसे नाही.‎ मी अनेक वर्षांपासून सोन्याबद्दल सकारात्मक आहे.‎परंतु आता मी अधिक तटस्थ आहे. अनियमित‎कथानकांनी प्रेरित बाजारपेठेत कोणते कथन खरे आहे‎आणि टिकेल हे जाणून घेणे कठीण आहे. तुम्हाला‎अधिक सोने खरेदी करायचे असेल तर तुम्हाला फक्त‎विश्वास ठेवावा लागेल.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे)‎ सोन्याच्या समर्थकांनुसार पिवळ्या‎धातूमध्ये अजूनही तेजी येण्यासाठी‎भरपूर वाव आहे. गेल्या दहा वर्षांत ते‎तिप्पट वाढले आहे. परंतु 1970 च्या‎दशकातील बारापट वाढीच्या तुलनेत हे‎फारसे नाही.‎