एन. रघुरामन यांचा कॉलम:पैसा बोलत नाही

गेल्या गुरुवारची गोष्ट आहे. भोपाळहून मुंबईला जाणाऱ्या इंडिगोच्या फ्लाइट (6ई 5132) मध्ये एक असे दृश्य दिसले, जे मनात घर करून गेले. फ्लाइटमध्ये एक्स्ट्रा लेगरूम तीन जागा होत्या, ज्यासाठी प्रवासी अतिरिक्त पैसे मोजतात. यापैकी दोन जागांवर दोन प्रवासी होते. एक गृहस्थ शांतपणे पुस्तक वाचत होते. त्यांनी साधे शर्ट, डार्क पँट आणि चमकणारे बूट घातले होते. काही वेळानंतर, त्यांच्यासोबतच्या गृहस्थाने मागच्या रांगेतील मित्राला हाक मारत रिकाम्या जागेवर बसायला सांगितले. पण एअर होस्टेसने आक्षेप घेत म्हटले, ‘ही पेड सीट आहे. पैसे दिल्याशिवाय कुणीही यावर बसू शकत नाही.’ तो प्रवासी हुज्जत घालू लागला की सीट रिकामीच तर आहे. होस्टेस भूमिकेवर ठाम राहत म्हणाली की तुम्ही दोघेही मागे बसा. ही घटना जी गोष्ट रंजक बनवत होती, ती म्हणजे दोघांमधला विरोधाभास. हुज्जत घालणाऱ्या व्यक्तीच्या सवयीने माझे लक्ष वेधले होते. तिच्या हातात एका नामांकित ब्रँडचे पाकीट होते, जे तो वारंवार काढून आपल्या मित्रांच्या खाण्यापिण्याचे पैसे देत होता. त्याचा बेल्ट, चष्मा आणि जॅकेट सर्व काही महागड्या ब्रँड्सचे होते. या घटनेने मला त्या गोष्टीची आठवण करून दिली जी आपण आपल्या आजूबाजूला वेगाने पाहत आहोत: दिखाऊपणा! हे केवळ महागड्या वस्तू खरेदी करण्याबद्दल नाही. तर आपण घेतलेल्या वस्तू महागड्या आहेत हे दुसऱ्यांनी लक्षात घ्यावे, याची खात्री करण्याबद्दल आहे. लक्झरी ब्रँड, लोगो आणि अ‍ॅक्सेसरीज आर्थिक यशाचे प्रतीक बनतात. दिग्गज गुंतवणूकदार वॉरेन बफेंशी संबंधित एक प्रसिद्ध वाक्य आहे- ‘जर तुम्हाला तुमची श्रीमंती दुसऱ्यांना दाखवण्याची गरज वाटत असेल, तर समजून घ्या की तुम्ही ती आधीच गमावली आहे.’ सुरुवातीला या वाक्याचा सखोल अर्थ समजला नव्हता, पण जसा मी बाजारांचा अभ्यास करत गेलो, तशी ही गोष्ट अधिक सखोल वाटू लागली. भारताचा लक्झरी फॅशन बाजार ~90,925 हजार कोटींचा आहे. यात हँडबॅग, अ‍ॅक्सेसरीजचा विभागच ~28,713 हजार कोटींचा आहे. आणि हाच खरा व्यवसाय आहे... लक्झरी ब्रँड्सना श्रीमंतांना लक्ष्य करण्याची गरज नसते. खरे श्रीमंत तर तसेही त्या वस्तू खरेदी करतातच. त्यांच्यासाठी खरा मोठा बाजार ते लोक आहेत जे ‘श्रीमंत दिसू इच्छितात’. ब्रँड्स एक भावना विकत आहेत- इतरांसमोर श्रीमंत दिसण्याची भावना! मॅनेजमेंट टीप: श्रीमंत कुणालाही प्रभावित करण्याचा प्रयत्न करत नाहीत. यामुळे ‘कम्पाउंडिंग’च्या जोरावर त्यांचा पैसा शांतपणे वाढतो, तर बाकीचे लोक अशा वस्तूंवर पैसा उडवतात ज्या खरेदी करताच आपले मूल्य गमावतात.