जन्म-मृत्यू नोंदणी कायदा- 1969 लागू होऊन पाचदशकांहून अधिक काळ लोटला आहे. आता एनडीएसरकारने यात सुधारणा केली आहे. या दुरुस्तीद्वारे जन्मव मृत्यूच्या नोंदणीची प्रक्रिया अधिक कडक केली आहे.देशात अनेक दशकांपासून चुकीच्या किंवा उशिराहोणाऱ्या नोंदींची समस्या आहे. ही समस्या दूर करणे हाया दुरुस्ती कायद्याचा मुख्य उद्देश आहे. जन्म आणिमृत्यूची वेळेवर नोंदणी होणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.कारण यामुळे सरकार आणि नागरिक यांच्यात एक संस्थात्मक दुवा तयार होतो. लोकसंख्येचे नियोजन करण्यात हे उपयुक्त ठरते. याशिवाय सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठीही या नोंदींचा वापर केला जातो. या कायद्यात झालेली ही पहिलीच दुरुस्ती नाही. 2023 मध्येही यात दुरुस्ती करण्यात आली होती. त्याद्वारे जन्म दाखला भारतीयांच्या जवळपास प्रत्येक ओळखपत्राशी जोडला गेला. याशिवाय लोकसंख्या रजिस्टर व मतदार याद्या तयार करण्यासाठीही याची मदत झाली. आताजन्म व मृत्यू डेटाबेसच्या मदतीने सरकार मतदार यादीअपडेट करू शकते. एखादी व्यक्ती 18 वर्षांची होऊनमतदानासाठी पात्र झाल्यावर किंवा नोंदणीकृतमतदाराचा मृत्यू झाल्यावर ही नोंद आपोआप अद्ययावतहोईल. 1969 पूर्वी सरकारला एखाद्या व्यक्तीच्याअस्तित्वाची माहिती निरनिराळ्या प्रशासकीय नोंदींमधूनमिळत असे. कारण जन्माची नोंद करण्यासाठीकोणतीही एकसमान राष्ट्रीय कायदेशीर चौकट उपलब्धनव्हती. जन्म-मृत्यू नोंदणी कायदा लागू झाल्यानंतर अशीचौकट अंमलात आली आणि प्रत्येक जन्माची नोंदणीअनिवार्य करण्यात आली. आता जन्म दाखल्याला मोठेमहत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्यामुळे सरकारने नुकत्याचकेलेल्या सुधारणेद्वारे उशिरा होणाऱ्या नोंदणीसाठीअधिक कडक तपासणीची व्यवस्था केली आहे. याद्वारेविविध स्तरांवरील तपासणीची अट घालण्यात आलीआहे. जन्म आणि मृत्यूची नोंदणी वेळेवर केली, तरसामान्य प्रशासकीय तपासणी होईल. 21 दिवसांनंतर पणएका वर्षाच्या आत नोंदणी केल्यास अधिक कडकप्रशासकीय चौकशी केली जाईल. आणि जर नोंदणीलादोन वर्षांहून अधिक उशीर झाला, तर न्यायालयीनप्रक्रियेतून जावे लागेल. प्रशासकीय यंत्रणेची कार्यक्षमतावाढवण्यासाठी या सुधारणा करण्यात आल्या आहेत.तरीही यामुळे आधीच विविध अडचणींचा सामनाकरणाऱ्या नागरिकांच्या अडचणी वाढतील का, असाप्रश्न उपस्थित होतो. बनावट नोंदणी रोखण्यासाठी आणिअधिक विश्वासार्ह डेटाबेस तयार करण्यासाठी कडकतपासणी आवश्यक आहे, असा तर्क सरकारकडूनदिला जात आहे. परंतु यामुळे काही घटकांच्या समस्यावाढण्याचा धोका आहे. रुग्णालयात जन्म न झालेले,दुर्गम भागात राहणारे, नोंदणीची माहिती नसलेले,आर्थिक वा सामाजिकदृष्ट्या मागास किंवारोजगारासाठी सतत स्थलांतर करणाऱ्या लोकांना याचाफटका बसू शकतो. ही मोठी चिंतेची बाब आहे. कारणजन्माची नोंद झालेली नसेल किंवा उशिरा झाली असेल,तेच लोक या कडक तपासणी प्रक्रियेतून मार्ग काढण्याससर्वात कमी सक्षम असतील. जन्माच्या नोंदणीचा कायदाएक प्रकारे प्रशासकीय संघराज्याची व्यवस्था निर्माणकरतो. यात केंद्र सरकार एक राष्ट्रीय कायदेशीर चौकटतयार करते आणि राज्य सरकारे आपले स्वतःचे नियमबनवून त्याची अंमलबजावणी करतात. राज्यांचे हे नियमनोंदणी अर्ज, शुल्क इत्यादींशी संबंधित असू शकतात.राज्य सरकारे आपल्या राज्याची वेगवेगळ्या नोंदणीविभागात विभागणी करून प्रत्येकासाठी वेगवेगळेनियमही ठेवू शकतात. यामुळे एकाच राज्यात भिन्ननियम असण्याची शक्यता राहते. याचा परिणामअधिकृतपणे किती जन्म आणि मृत्यू यशस्वीरीत्यानोंदवले जातात यावरही पडू शकतो. (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे) आता जन्म व मृत्यूच्या डेटाबेसच्यामदतीने सरकार मतदार यादी अपडेट करूशकते. मतदानासाठी पात्र झाल्यावरकिंवा नोंदणीकृत मतदाराचा मृत्यूझाल्यावर ही यादी अपडेट होईल. पूर्वीसरकार व्यक्तीच्या अस्तित्वाची माहितीवेगवेगळ्या प्रशासकीय नोंदींतून घेत.
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- मुंबई: गोरेगावमधील संतापजनक घटना: घरखर्चावरून झालेल्या वादातून दारूच्या नशेत असलेल्या मुलाकडून वृद्ध आईची हत्या; बांगुरनगर पोलिसांनी आवळल्या मुसक्या
- पुणे: आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या डीबीटी प्रक्रियेत मोठे सुधारणा निर्णय; आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांना अर्ज करताना आता अनावश्यक कागदपत्रांपासून सुटका
- पुणे: केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांचा दोन दिवसांचा पुणे दौरा; विविध प्रकल्पांचे उद्घाटन, सहकार क्षेत्राचे भूमिपूजन आणि दिवंगत अजित पवार यांच्या पुतळ्याचे होणार अनावरण
- नागपुर: सडक्या सुपारीचा महाघोटाळा! शहराच्या सीमेवर उभारली हजारो क्विंटलची गोदामं अन् भट्ट्या; रासायनिक प्रक्रियेद्वारे घातक सुपारीची होतेय तस्करी
महाराष्ट्र
- सांगली: राष्ट्रवादीच्या विलीनीकरणावर सांगलीच्या आमदाराचा मोठा गौप्यस्फोट; अजितदादांनी स्वतः माझ्याशी चर्चा केली होती, दाव्यामुळे राजकीय वर्तुळात खळबळ!
- मुंबई: गोरेगावमधील संतापजनक घटना: घरखर्चावरून झालेल्या वादातून दारूच्या नशेत असलेल्या मुलाकडून वृद्ध आईची हत्या; बांगुरनगर पोलिसांनी आवळल्या मुसक्या
- पुणे: आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या डीबीटी प्रक्रियेत मोठे सुधारणा निर्णय; आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांना अर्ज करताना आता अनावश्यक कागदपत्रांपासून सुटका
- पुणे: केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांचा दोन दिवसांचा पुणे दौरा; विविध प्रकल्पांचे उद्घाटन, सहकार क्षेत्राचे भूमिपूजन आणि दिवंगत अजित पवार यांच्या पुतळ्याचे होणार अनावरण
गुन्हा
- धाराशिव: मोबाईलसाठी पैसे दिले नाही म्हणून जन्मदात्या वडिलांची झोपेतच हत्या; पोटच्या मुलाच्या कृत्याने धाराशिव हादरले!
- पुणे: भाऊबीजेच्या दिवशीच नात्याला काळीमा! दिवाळीचा फराळ घेऊन आलेल्या बहिणींना भावाची बेदम मारहाण; बेसबॉल स्टिकने डोक्यावर केले वार
- मुंबई: पोलिसांची धडक कारवाई! कांदिवलीतील कुख्यात 'टिपू टोळी'वर मोक्का अंतर्गत कठोर कारवाई, १७ गुन्हे दाखल असलेले मुख्य म्होरक्यासह तिघे जण जेरबंद
- नांदेड: फॉर्च्युनर कारला झालेल्या किरकोळ खमकीवरून टोकाचे पाऊल; दुचाकीची चावी काढून मारहाण व भरपाईचा तगादा लावल्याने हदगावच्या तरुणाने संपवले जीवन!
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
- आजचे राशिभविष्य ३१ ऑक्टोबर २०२६ : त्रिग्रह योगाचा तिप्पट लाभ, जाणून घ्या कशी असेल तुमची रास!
- लक्ष्मी-नारायण योगाचे भविष्य: २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मेष, सिंह आणि वृश्चिक राशीच्या लोकांची कामात प्रगती, जाणून घ्या तुमचे राशीभविष्य
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- गोवा: महिलांना स्वावलंबी व आत्मनिर्भर बनविण्यावर सरकारचा विशेष भर; आरोग्यमंत्री विश्वजीत राणे यांचे महत्त्वपूर्ण प्रतिपादन
- नवी दिल्ली: सोनिया गांधींच्या आत्मचरित्रावर काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधींची पहिलीच प्रतिक्रिया; म्हणाल्या, हे पुस्तक म्हणजे अत्यंत मनापासून आणि प्रामाणिकपणे...
- नवी दिल्ली: अरविंद केजरीवाल आणि त्यांच्या मुलीला जीवे मारण्याची धमकी; लॉरेंस बिश्नोई गँगच्या नावाने मागितले ७ कोटी रुपये!
- भोपाल: दारू पिण्यावरून झालेल्या वादानंतर तरुण चढला पाण्याच्या टाकीवर, भावांसमोरच खाली उडी मारत संपवले जीवन


























Subscribe to my channel




