नवनीत गुर्जर यांचा कॉलम:निवडणुकीची धामधूम आणि आपण‎

उत्तर प्रदेश आणि पंजाब ही दोन महत्त्वाची राज्ये आहेत.‎येथे निवडणुका होणार आहेत. सर्वच राजकीय पक्ष या‎निवडणुकांसाठी कंबर कसून कामाला लागले आहेत.‎नवनवीन जबाबदाऱ्या तयार केल्या जात आहेत आणि‎नवीन प्रभारी नेमले जात आहेत. सर्व बाजूंनी आणि पूर्ण‎ताकदीने तयारी सुरू आहे. कुणी बिनधास्त बसले असेल,‎एखादा काहीही तयारी करत नसेल, तर ते आपण आहोत.‎सामान्य माणसे! सर्वसामान्य मतदार!‎ कारण आपल्याला कुणी काहीही म्हणो—अन्नदाता,‎जनता जनार्दन किंवा आणखी काही—पण सत्य हेच‎आहे की, दर दोन, अडीच किंवा पाच वर्षांनी होणाऱ्या या‎निवडणुकांचे आपण मालक नाही. आपण आपल्या‎मनाला स्वातंत्र्य दिले आहे, ते फक्त एवढेच की आपण‎स्वतःसाठी पिंजरा निवडू शकतो. शेवटी राहायचे तर‎कैदेतच आहे.‎ देशात विविध प्रकारचे कैदखाने आहेत...‎ विविध प्रकारच्या कैद्यांच्या अवस्थाही.‎ मुले वजनदार दप्तराच्या ओझ्याखाली शिक्षणात बंदिस्त‎आहेत. मुली स्वतःच्या सुरक्षिततेच्या भीतीपोटी‎स्वतःमध्येच सुरक्षित राहण्यास भाग पडल्या आहेत.‎महिला, वृद्धांच्या बंधनांना तर सीमाच उरलेली नाही.‎तथाकथित सुसंस्कृत समाज या बंदिस्तपणाला घर,‎ऑफिस, गल्ली, शेत, शिवार, रस्ता आणि बाजारपेठ‎अशी नावे देतो. प्रत्येक जण वेगवेगळ्या कैदेत अडकला ‎‎आहे, तेव्हा कसले स्वातंत्र्य, कसली लोकशाही आणि ‎‎कसली निवडणूक? या पक्षांना, या नेत्यांना खरोखरच ‎‎निवडणूक जिंकायची असेल, तर त्यांनी आधी स्वत:ला‎या कैदेतून मुक्त करावे. मग त्यांनी राज्य करावे. अगदी ‎‎चहुकडे. एकतर्फी. मग कोणत्याही नेत्याला मतासाठी ‎‎गयावया करावी लागणार नाही. लोक स्वतःच आपला ‎‎तारणहार निवडून देतील. इंग्रज निघून गेल्यानंतर आज ‎‎विविध बंदिवास दिसतात. त्यातील बहुतांश राजकीय ‎‎व्यवस्थेनेच उभारले आहेत. आणि यात आपल्याला‎नवल वाटण्याचेही काही कारण नाही. कारण प्रत्येक ‎‎बंदिवासाचे उद्घाटन होत असताना आपणच मोठ्या ‎‎उत्साहाने टाळ्या वाजवल्या आहेत.‎ सुसंस्कृत समाज म्हटला जाणारा हा मोठा तुरुंग तर‎आपण स्वतःच तयार केला आहे. जुनाट विचारांच्या‎चुकीच्या प्रथांच्या अनेक शाखा आपण उघडल्या आहेत. ‎‎त्यात आपले बालपण, तारुण्य आणि म्हातारपण‎अडकले आहे. निवडणुकीच्या वेळीही ही बंधने काम ‎‎करतात. जातीयवादाची कैद ही सर्वात मोठी व‎दीर्घकालीन आहे. त्यानंतर गाव, शहर, पंचायत, सरपंच,‎पाटील व नातेवाईक यांचा प्रांतवाद वेगळेच तुरुंग तयार‎करतो. निवडणुकीच्या काळात ही बंधने कानठळ्या‎बसवतात. हिवाळ्याच्या दिवसांत दातांमध्ये फणी धरून‎फुंकर मारल्यावर एक प्रकारचा विस्कळीत, बारीक आणि‎नुकत्याच वयात येणाऱ्या मुलांसारखा तुटक आवाज‎येतो, अगदी तसाच. मतदान करताना हे आवाज आणखी‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎मोठे होतात. आपण ही बंधने, या साखळ्या तोडून मतदान‎करणार नाही तोपर्यंत अशीच सरकारे येत राहतील.‎बेफिकीर आणि आळशी. लोकप्रतिनिधी असेच राहतील.‎हव्यास असलेले आणि टोळीबाज. खरे तर, आपल्याला‎या बेड्यांची, या कैदेची सवय झाली आहे. सरकार भ्रष्ट‎नसेल तर काम लवकर होणार नाही असे आपल्याला‎वाटते. व्यवस्था नीट झाली तर काम पक्के होणार नाही‎असे आपल्याला वाटते. आणि लोकप्रतिनिधी हव्यास‎असलेला किंवा टोळीबाज नसेल तर तो बावळट किंवा‎कमकुवत आहे असे आपण मानतो. मत विकून चांगल्या‎सरकारचे स्वप्न पाहणाऱ्या मानसिकतेतून आपल्याला‎बाहेर पडावेच लागेल. अन्यथा आपण असेच भरडले‎जाऊ. व्यवस्था अशीच चालत राहील आणि सरकारे‎अशीच येत-जात राहतील—घोटाळे करत, सत्य दाबून‎टाकत, प्रामाणिकपणाला बाजूला फेकत आणि जनतेला‎वाऱ्यावर सोडून देणारी. आपली अवस्था आज आहे‎तशीच राहील. विजेच्या बोर्डावर लावलेल्या जुन्या,‎गंजलेल्या आणि पानाच्या डागांसारख्या दिसणाऱ्या फ्यूज‎प्लेटसारखी. औषधांच्या बाटल्यांवर एक अंतिम मुदत‎लिहिलेली असते. औषध घेताना बहुतेक लोक तीच‎तारीख पाहतात. ती मुदत संपली की औषध निरुपयोगी‎ठरते. कधीकधी तर ते विषारीही बनते. ‘आप'' नवीन‎आला होता, तेव्हा त्यांना पाहून काही अंशी वाटले होते‎की, जुन्या पक्षांची मुदत आता संपली आहे. पण तसे होऊ‎शकले नाही. जुने पक्ष अधिक घट्ट रोवले गेले. वाढत गेले‎व त्यांच्या भक्कम पकडीने ‘आप''ची पार दाणादाण‎उडवून दिली. वास्तविक, राजकारण हे नात्यांचा,‎भावनांचा आणि मानवी मूल्यांचा अनादर केला जातो‎अशी संस्कृती आहे. या शब्दांची जाणीवही ठेवली जात‎नाही. एकंदरीत, ही संस्कृती म्हणजेच भावनाशून्यतेचे‎प्रतीक आहे. ...आणि भावना नसतात तिथे‎अपमानाशिवाय दुसरे काहीही उरत नाही.‎ आपल्याला या बेड्यांची ,‎या कैदेची सवय झालीये‎खरे तर, आपण या बेड्यांचे व कैदेचे सवय‎झालेले लोक आहोत. सरकार भ्रष्ट नसेल‎तर काम लवकर होणार नाही , व्यवस्था‎नीट झाली तर काम होणार नाही असे‎वाटते. लोकप्रतिनिधी हावरट किंवा‎टोळीबाज नसेल तर तो बावळट किंवा‎कमकुवत आहे असे आपण मानतो.‎