एन. रघुरामन यांचा कॉलम:सायबर सुरक्षा आता कचऱ्याच्या समस्येशीही दोन हात करत आहे!

मी त्यांना ‘लिटर वॉरियर्स’ म्हणतो, कारण यातील प्रत्येक जण मॉर्निंग वॉकदरम्यान जाणाऱ्या वाहनांतून फेकलेल्या फास्ट फूड कंटेनरचे १०० तुकडे उचलतो. त्यातील काही गोठलेल्या रस्त्यावरून एक-एक तुकडा काढतात, काही फोटो काढतात आणि एआय पॉवर्ड टूलमध्ये अपलोड करतात. हे टूल लोकेशन, कचऱ्याचा प्रकार आणि ज्या फास्ट फूड आउटलेटमधून ते आले आहे त्याचे नाव नोंदवते.

इंग्लंडच्या ग्रामीण भागात सुरू असलेल्या या प्रयोगादरम्यान लिटर वॉरियर्सना आढळले की, बहुतेक कचरा मॅकडोनाल्ड्स आणि कोस्टा कॉफीच्या अशा आउटलेट्समधून आला आहे, जे संरक्षित नॅशनल लँडस्केपपासून अनेक मैल दूर आहेत. कचऱ्याच्या पिशव्या भरताना ते न खाल्लेल्या बिग मॅक, चीज बर्गर, नगेट्स आणि फ्रेंच फ्राइजने भरलेली एक पिशवीही गोळा करतात. हे स्वयंसेवक ‘फास्ट लिटर’ नावाच्या अभियानासह या लढाईच्या आघाडीवर आहेत. हे एक अभियान आहे, ज्याचे नाव लोकांनी ग्रामीण भागात, विशेषतः चालत्या कारमधून खाण्या-पिण्याच्या वस्तूंचे पॅकेजिंग फेकण्याच्या प्रवृत्तीवरून ठेवले आहे.ग्लूस्टरशायर विद्यापीठाचे सायबर तज्ज्ञ आणि स्ट्राउड डिस्ट्रिक्ट कौन्सिलच्या अधिकाऱ्यांसोबत मिळून या टीमने सामान्यतः दुर्लक्षित राहिलेल्या या समस्येला ‘फास्ट लिटर’ नाव दिले आहे. आता ते पहिला डेटा सेट गोळा करत आहेत, जेणेकरून कचऱ्याची समस्या किती व्यापक झाली आहे हे समजेल. यामुळे हा कचरा निर्माण करणारे आणि तो फेकला जाणारे हॉटस्पॉट ओळखले जातील. यामुळे भविष्यात या वॉरियर्सना कारवाई करण्यास आणि टार्गेटेड अँटी-लिटर कँपेन राबवण्यास मदत मिळेल. पुढील महिन्यात येणारे एआय वॉवर्ड ॲप आता नव्याने समोर येणाऱ्या ग्राहक वर्तणुकीवर लक्ष केंद्रित करत आहे, जे कारमध्ये बसून खाणे आणि कचरा कुठेही किंवा ग्रामीण भागात फेकण्याशी संबंधित आहे.या वॉरियर्सचे मानणे आहे की, एआयच्या मदतीने कचऱ्याची अशी मोजदाद मॅकडोनाल्ड्स आणि कोस्टा कॉफीसारख्या कंपन्यांवर स्वच्छतेचा खर्च उचलण्यासाठी दबाव टाकण्यास मदत करेल. सायबर सुरक्षेचे सीनियर लेक्चरर आणि या प्रोजेक्टचे प्रमुख अन्वेषक रिचर्ड कुक यांनी गेल्या वर्षाच्या ताळेबंदाचा हवाला देत सांगितले की, फास्ट फूड हा सर्वाधिक नफा देणारा व्यवसाय आहे आणि ब्रिटनमध्ये मॅकडोनाल्ड्सचा ऑपरेटिंग प्रॉफिट ११ दशलक्ष पौंडांवरून ७६ दशलक्ष पौंडांपर्यंत वाढला होता. एआयच्या मदतीने त्यांनी अशी बारीक माहितीही शोधली आहे, जी सहसा दुर्लक्षित केली जाते. उदाहरणार्थ, या रेस्टॉरंटच्या इन-स्टोअर डायनिंग सुविधेच्या तुलनेत त्यांच्या ड्राइव्ह-थ्रू आउटलेट्समुळे रस्त्यांवर कचरा कसा वाढत जातो. एकूण २,६८० ड्राइव्ह-थ्रू पैकी १,०८० एकट्या मॅकडोनाल्ड्सचे आहेत आणि कोस्टा कॉफी तसेच स्टारबक्सही हळूहळू वाढत आहेत.

एआयमुळे उघड झाले आहे की, हा कचरा माती आणि संपूर्ण इकोसिस्टिममध्ये कसा मिसळत आहे. डेटा सेट वाढण्यासोबतच एआय टूल केवळ लिटर हॉटस्पॉट्सचा अंदाजच लावणार नाही, तर काही विशिष्ट भागात परवानगी देण्यापूर्वी नागरी संस्थांनाही विचार करण्यास मदत करेल. कुक यांच्या मते, जिथे कचऱ्याचा प्रश्न आहे, तिथे कुणीही याबद्दल अनेक लढाया लढू शकतो. त्यांना आशा आहे की, त्यांचा हा प्रोजेक्ट अशा बहुराष्ट्रीय कंपन्यांविरुद्ध नक्कीच यशस्वी होईल, ज्या स्वतः नफा कमवतात आणि स्वच्छतेची जबाबदारी नागरी संस्थांवर ढकलतात. हे लिटर वॉरियर्स मानतात की, फूड-ऑन-द-गो व्यवसायासाठी एक ‘व्हॉलंटरी कोड ऑफ प्रॅक्टिस’ लागू केली पाहिजे, ज्यामध्ये आउटलेट्सवर अँटी-लिटर साइनेज, परिसराच्या आसपास दररोज कचरा उचलण्याची सक्ती, जनजागृती आणि कठोर कारवाईच्या तरतुदी असल्या पाहिजेत. खरे तर, मी स्वतःही एक प्रोजेक्ट केला होता की मॅकडोनाल्ड्सने केवळ अमेरिकेतच नाही, तर मुंबईत १९९९-२००० मध्ये त्यांचे आउटलेट उघडल्यानंतर आसपासची सफाई कशी केली होती. जेव्हा मी हॉस्पिटॅलिटी इंडस्ट्री कव्हर करत होतो, तेव्हा ते सर्वात जबाबदार फास्ट फूड आउटलेट्सपैकी एक होते.

तुमच्या मोबाइलवर हा कॉलम ऐकण्यासाठी QR कोड स्कॅन करा.