एन. रघुरामन यांचा कॉलम:इंग्रजी शिकवण्यापूर्वी मुलांना ती बोलायला शिकवा

हरप्रीत कौर सतत वाजणाऱ्या डोअरबेलच्या आवाजाने जाग्या झाल्या. त्यांना माहीत होते की दूधवाला वाट पाहत आहे. दरवाजा उघडताच त्या माफी मागत मोडक्यातोडक्या कन्नडमध्ये म्हणाल्या, ‘सॉरी, इरडू लिटर हालू बेकू’ (सॉरी, दोन लिटर दूध पाहिजे). खूप वेळ वाट पाहिल्यामुळे दूधवाल्याची होणारी चिडचिड अचानक नाहीशी झाली. त्याला आश्चर्य वाटले की खूप कमी कन्नड येणाऱ्या पंजाबी महिलेने त्याची भाषा बोलण्याचा प्रयत्न केला. त्याने हसत दूध दिले. हा त्यांचा एकमेव प्रयत्न नाही. आपल्या अपार्टमेंटमध्ये फिरताना हरप्रीत आपल्या स्वयंपाकिणीसोबत मोडक्यातोडक्या कन्नडमध्ये बोलण्याचा सराव करतात. स्वयंपाकिणीला त्यांची ही धडपड मजेशीर वाटते, पण ती हरप्रीतचा प्रत्येक चुकीचा शब्द सुधारत जाते. बंगळुरूमध्ये वृद्धांसह अनेक लोक ग्रामरच्या पुस्तकांमधून नाही, तर रोजच्या संभाषणातून कन्नड शिकत आहेत. याने मला विचार करायला भाग पाडले. जर प्रौढ लोक संभाषणातून कन्नड शिकू शकतात, तर उत्तर भारतातील हिंदी माध्यमांच्या शाळांमध्ये मुलांना संवादात्मक इंग्रजी का शिकवली जाऊ शकत नाही? एका आठवीच्या विद्यार्थ्याची कल्पना करा, जो सात वर्षांपासून इंग्रजी शिकत आहे. त्याला नाम आणि सर्वनाम यातील फरक माहीत असू शकतो, व्याकरणाचे नियम पाठ असू शकतात आणि तो परीक्षेत बऱ्यापैकी गुणही मिळवू शकतो. पण त्याला इंग्रजीत स्वतःची ओळख करून द्यायला सांगा किंवा त्याने काल काय केले हे सांगायला सांगा, तर कदाचित तो तीन वाक्येही नीट बोलू शकणार नाही. अडचण ही नाही की तो इंग्रजी शिकू शकत नाही. अडचण ही आहे की आपण त्याला इंग्रजी बोलायला नाही, तर वाचायला शिकवले आहे. प्रत्येक ग्रामीण मुलाने वर्षभरात इंग्रजीत सामान्य संवाद साधायला शिकावे, असे एखादे सोपे उद्दिष्ट विद्यापीठे ठरवू शकतात का? याची सुरुवात महागड्या क्लासेस किंवा आधुनिक तंत्रज्ञानानेच व्हायला हवी असे नाही. रोज 30 मिनिटे इंग्रजी बोलण्याच्या सरावानेही हे होऊ शकते. पहिल्या महिन्यात मुलांनी स्वतःची ओळख करून देणे, अभिवादन करणे, प्रश्न विचारणे आणि कुटुंबाबद्दल बोलणे शिकावे. पुढचे दोन महिने रोजच्या संभाषणाचा सराव करावा, जसे भाज्या खरेदी करणे, रस्ता विचारणे, डॉक्टर-शिक्षकांशी बोलणे. नंतरच्या महिन्यांमध्ये त्यांना कथा सांगणे, घटनेचे वर्णन, क्रिकेट मॅचवर चर्चा, एखाद्या फोटोबद्दल माहिती सांगणे आणि आपले मत मांडायला शिकवले जावे. हळूहळू मुले आजूबाजूच्या जगापलीकडील इतर विषयांवरही बोलायला शिकतील. कोणीही कोणाच्या चुकीवर हसणार नाही, हा एक महत्त्वाचा नियम असायला हवा. मुलांनी जोडीने बोलावे, नियमितपणे आपला पार्टनर बदलावा, नाटकात भाग घ्यावा आणि आपली प्रगती पाहण्यासाठी छोटे-छोटे ऑडिओ कन्व्हर्सेशन रेकॉर्ड करावेत. शिक्षकांना मोठी भाषणे देण्याची गरज नाही. त्यांना संभाषणातील जोडीदार बनावे लागेल, जे मुलांना बोलण्यासाठी प्रोत्साहित करतील. 12 महिन्यांच्या शेवटी असे व्हायला हवे की, मूल आत्मविश्वासाने स्वतःची ओळख करून देऊ शकेल, माहिती विचारू शकेल, छोट्या घटना सांगू शकेल, सामान्य इंग्रजी समजू शकेल आणि पाच मिनिटांपर्यंत संवाद साधू शकेल. लक्षात ठेवा, हे अस्खलितपणे बोलण्याचे नाही, तर आत्मविश्वास निर्माण करण्याचे उद्दिष्ट आहे. आपण हेही लक्षात ठेवले पाहिजे की इंग्रजी हे बुद्धिमत्तेचे मोजमाप नाही. घरात भोजपुरी, अवधी, हिंदी किंवा मैथिली बोलणारे मूल इंग्रजी बोलणाऱ्या मुलापेक्षा कमी बुद्धिमान नसते. पण इंग्रजीमुळे उच्च शिक्षण, रोजगार आणि अशा संधींचे दरवाजे उघडू शकतात, जिथपर्यंत पोहोचणे एरवी कठीण असते. आपल्या शाळांनी अशी मुले तयार करू नयेत, जी फक्त इंग्रजीबद्दल विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे देऊ शकतील. त्यांनी अशी मुले तयार केली पाहिजेत, जी जगाला प्रश्न विचारण्यासाठी इंग्रजीचा वापर करू शकतील. एखाद्या मुलाला इंग्रजी बोलायला शिकवण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे त्याला इंग्रजीत बोलणारा एखादा साथीदार दिला जावा. मर्यादित शब्दसंग्रह असलेले मूलही संवाद सुरू करू शकते, अट फक्त एवढीच की वातावरणाने त्याच्या प्रयत्नांना प्रोत्साहन दिले पाहिजे, चुकांवर शिक्षा करू नये. फंडा असा की, इंग्रजी शिकण्यासाठी आणखी एक इंग्लिश ग्रामर प्रोग्राम बनवू नका आणि मुलांसमोर आणखी एक पुस्तक ठेवू नका. याला डेली स्पीकिंग प्रोग्राम बनवा, जो मुलाला त्याच्या रोजच्या जीवनाशी जोडून घेईल.