आना पलासियो यांचा कॉलम:देवघेवीच्या मुत्सद्देगिरीपलीकडे‎ ट्रम्प विचार करू शकत नाहीत‎

‎‎‎‎‎‎‎‎जगातील रशियाच्या भूमिकेकडे अमेरिका कशा‎प्रकारे पाहते आणि दोन देशांमधील संबंधांची रूपरेषा‎कशी असू शकते यावर वॉशिंग्टनचा विचार आता‎स्पष्ट होऊ लागला आहे. ट्रम्प यांच्या बहुतांश परराष्ट्र‎धोरणांप्रमाणे ही दृष्टीदेखील प्रामुख्याने ‘व्यावसायिक‎हिशेबाने’ परिभाषित केलेली दिसते. पाकिस्तानपासून‎आखाती देशांपर्यंत व्यापारी सौदे करण्याच्या इच्छेपोटी‎मानवाधिकार किंवा कायद्याचे राज्य यांसारख्या‎मुद्द्यांना बाजूला ठेवण्याची ट्रम्प यांची तत्परता‎भू-राजकीय डावपेच वाटू शकतात, परंतु त्यांच्या या‎‘देवाणघेवाण आधारित’ दृष्टिकोनाला ‘यथार्थवाद’‎समजण्याची चूक करू नये.‎ याचे कारण असे की, जिथे यथार्थवादी परराष्ट्र‎धोरण आपल्या मर्यादा, शक्ती-संतुलन आणि‎दीर्घकालीन हितसंबंधांना लक्षात घेते, तिथे ‎‎‘देवाणघेवाणीचे राजकारण’ आंतरराष्ट्रीय संबंधांना ‎‎संकुचित सौदेबाजीच्या कक्षेत ओढून आणते. जिथे ‎‎यथार्थवादी धोरण निकष, युती आणि संस्थांचा‎जास्तीत जास्त उपयोग करते, तिथे ‘देवाणघेवाणवाद’ ‎‎त्यांना टाळण्याकडे, कमकुवत करण्याकडे किंवा नष्ट‎करण्याकडे वाटचाल करतो. आज जेव्हा जागतिक‎व्यवस्था विखुरलेली दिसत आहे, तेव्हा यथार्थवादी‎संकल्पना आदर्शवादी वाटू शकते आणि देवाणघेवाण‎आधारित दृष्टी व्यावहारिक. परंतु येणाऱ्या काळात‎याचे चांगले परिणाम मिळण्याची शक्यता कमी आहे.‎रशियाबाबत अमेरिकेची जी रणनीती समोर येत आहे,‎त्याबाबत हे आकलन निश्चितपणे अचूक ठरते. ट्रम्प‎प्रशासन युक्रेनमधील युद्धाची समाप्ती ही‎क्रेमलिनसोबतच्या आर्थिक आणि भू-राजकीय‎संबंधांना नवीन आकार देण्याची संधी म्हणून पाहत‎आहे. अमेरिकेची इच्छा आहे की, युद्ध संपल्यानंतर‎निर्बंध, तांत्रिक निर्बंध आणि बाजारपेठेतील अडथळे‎हळूहळू हटवले जावेत, जेणेकरून अमेरिका आपल्या‎इच्छेनुसार निकालांवर प्रभाव टाकू शकेल. पण समस्या‎ही आहे की, अमेरिकेला हे बदल मनमानी पद्धतीने‎लागू करायचे आहेत आणि विविध पक्षांना वेगवेगळ्या‎करारांवर चर्चेसाठी भाग पाडायचे आहे. अमेरिकेचा हा‎‘पे-टू-प्ले’ दृष्टिकोन आर्थिक मुत्सद्देगिरी म्हणता‎येणार नाही आणि तो यशस्वी होण्याची शक्यताही कमी‎आहे. ट्रम्प यांच्यासाठी त्यांचे व्यावसायिक‎हितसंबंधच सर्वात महत्त्वाचे आहेत. पण ते चुकीने‎असे मानून चालतात की, पुतीन यांच्यासारख्या‎नेत्यांचीही विचारसरणी अशीच असेल. आपल्या याच‎समजूतीवर आधारित ट्रम्प असे मानतात की, राजकीय‎तडजोडी तेव्हा अधिक टिकतात जेव्हा त्यांना‎व्यावसायिक करारांमध्ये गुंफले जाते. ट्रम्प यांच्या याच‎विचारसरणीमुळे त्यांच्या प्रशासनाचा असा समज‎झाला आहे की, अमेरिका-रशिया संबंध थोडे जरी‎सामान्य झाले, तरी रशिया आणि चीनचे संबंध‎आपोआपच कमकुवत होतील. ट्रम्प यांच्या या‎तथाकथित ‘रिव्हर्स-निक्सन रणनीती’ मुळे मुख्य मुद्दा‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎वैचारिक फेरमांडणीचा नाही. रशियाला कोणत्या ना‎कोणत्या स्वरूपात पाश्चिमात्य पायाभूत सुविधांमध्ये‎परत ओढणे हेच चीनसोबतची त्यांची युती कमकुवत‎करण्यासाठी पुरेसे ठरेल. युक्रेनसोबतच्या जवळपास‎चार वर्षांच्या युद्ध आणि कठोर निर्बंधांमुळे तसेच‎मालमत्तेच्या पुनर्वितरणामुळे रशियाची सत्ता अधिक‎सुदृढ झाली आहे, जी आधीच पूर्णपणे व्यक्तिकेंद्रित‎होती. सत्तेचे असे वैयक्तिकीकरण तडजोडीची‎राजकीय किंमत वाढवते आणि दीर्घकालीन‎सौदेबाजीची संधी मर्यादित करते. ट्रम्प यांना हे समजत‎नाही की, जे काही ‘बॅलन्स शीट’वर आकर्षक दिसते,‎ते क्रेमलिनमध्ये राजकीयदृष्ट्या अस्वीकार्य असू‎शकते.विशेषतः अशा लोकसंख्येचा सामना करताना,‎ज्याने युक्रेन युद्धात जवळपास दहा लाख जीवितहानी‎सहन केली आहे! (@प्रोजेक्ट सिंडिकेट)‎ जिथे ट्रम्प त्वरित विजयाची घोषणा‎करण्याची निमित्ते शोधतात, तिथे चीन‎दीर्घकाळाचा खेळ खेळत आहे. अमेरिकेन‎नेतृत्वाच्या जागतिक व्यवस्थेच्या‎विघटनातून फायदा उठवण्याच्या स्थितीत‎चीन स्वतःला अधिक मजबूत करेल.‎