सर्पदंश आता 'अधिसूचित आजार'; प्रत्येक दंशाची नोंद करणे आरोग्य विभागाला अनिवार्य.

महाराष्ट्र राज्यात, विशेषतः रत्नागिरीसारख्या कोकणातील जिल्ह्यांमध्ये सर्पदंशाच्या घटनांमध्ये चिंताजनक वाढ झाली आहे. मागील पाच वर्षांत रत्नागिरी जिल्ह्यात १० हजारांहून अधिक सर्पदंशाच्या घटनांची नोंद झाली असून, यात अनेक नागरिकांना आपला जीव गमवावा लागला आहे किंवा काहींना कायमचे अपंगत्व आले आहे. या गंभीर परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी राज्य आरोग्य विभागाने एक धोरणात्मक पाऊल उचलत सर्पदंशाला 'अधिसूचित आजार' म्हणून घोषित करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

या निर्णयाचे महत्त्व काय? 'अधिसूचित आजार' म्हणजे असा आजार ज्याची माहिती संबंधित आरोग्य यंत्रणेला त्वरित देणे कायदेशीररित्या बंधनकारक असते. आता या निर्णयामुळे राज्यातील सर्व सरकारी आणि खासगी रुग्णालयांना सर्पदंशाच्या प्रत्येक रुग्णाची अधिकृत नोंद ठेवणे आणि त्याची माहिती आरोग्य विभागाला कळवणे सक्तीचे झाले आहे.

या निर्णयाचे फायदे: १. अचूक आकडेवारी: आतापर्यंत सर्पदंशाच्या सर्व घटनांची अधिकृत नोंद उपलब्ध नव्हती. अधिसूचित केल्यामुळे आता सर्पदंशाचे नेमके प्रमाण आणि कोणत्या भागात जास्त धोका आहे, हे स्पष्ट होईल. २. तातडीने उपचार: घटनांची माहिती मिळाल्यामुळे आरोग्य यंत्रणेला संबंधित भागात प्रतिबंधात्मक उपाययोजना आणि अँटी-व्हेनम (Anti-venom) औषधांचा साठा वेळेत पोहोचवणे शक्य होईल. ३. जागरूकता आणि संशोधन: सर्पदंशाचे प्रमाण समजल्यामुळे स्थानिक पातळीवर जनजागृती मोहिमा अधिक प्रभावीपणे राबवता येतील आणि सर्पदंश निवारण धोरणांत सुधारणा करता येईल.

रत्नागिरी आणि कोकणच्या भौगोलिक रचनेमुळे शेतीची कामे आणि पावसाळ्यात सापांचा वावर मोठ्या प्रमाणावर असतो. अशा स्थितीत आरोग्य विभागाने घेतलेला हा निर्णय ग्रामीण भागातील सर्पदंशग्रस्तांसाठी मोठा दिलासा ठरणार आहे. या निर्णयामुळे आता सर्पदंश रुग्णांच्या उपचारांमध्ये पारदर्शकता येईल आणि वेळेवर उपचार मिळून मृत्यूचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.