मुंबई: अवघ्या आठ महिन्यात पाणी गळती आणि जलवाहिनी फुटण्याच्या १७ हजारांहून अधिक तक्रारी दाखल!

मुंबई: देशाची आर्थिक राजधानी असलेल्या मुंबई शहरात पिण्याच्या पाण्याचा अपव्यय आणि गळतीचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) हद्दीत पाणीटंचाईच्या झळा सोसणाऱ्या नागरिकांसाठी एक अत्यंत चिंताजनक आकडेवारी समोर आली आहे. चालू वर्षाच्या पहिल्या आठ महिन्यांतच मुंबईतून पाणी गळती, जलवाहिन्या फुटणे (Pipe Burst) आणि व्हॉल्व्ह खराब झाल्याच्या तब्बल १७ हजार ५०० हून अधिक तक्रारी मुंबई महानगरपालिकेच्या नियंत्रण कक्षाकडे प्राप्त झाल्या आहेत. लाखो लिटर शुद्ध पिण्याचे पाणी रस्त्यावर वाहून जात असून, पालिकेच्या देखभाल व दुरुस्तीच्या दाव्यांवर यामुळे मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

पाणी गळती आणि तक्रारींची सविस्तर स्थिती

मुंबईकरांना सुरळीत आणि पुरेशा दाबाने पाणी पुरवठा व्हावा यासाठी महापालिका दरवर्षी कोटीधोधी रुपये खर्च करत असते. मात्र, जुन्या आणि जीर्ण झालेल्या जलवाहिन्या, मेट्रोसह विविध विकास कामांमुळे जलवाहिन्यांना होणारे धक्के आणि अनधिकृत जलजोडण्या यामुळे मुंबईत पाणी गळतीची समस्या अत्यंत गंभीर बनली आहे. महानगरपालिकेच्या जल विभागाकडून मिळालेल्या आकडेवारीनुसार, जानेवारी २०२६ ते ऑगस्ट २०२६ या अवघ्या आठ महिन्यांच्या कालावधीत शहराच्या विविध भागांतून पाणी गळतीबाबत १७,००० पेक्षा जास्त अधिकृत तक्रारी नोंदवण्यात आल्या आहेत.

या तक्रारींमध्ये प्रामुख्याने खालील समस्यांचा समावेश आहे: १. मुख्य व उप-जलवाहिन्या फुटणे (Pipeline Bursts): रस्त्यांचे सिमेंट काँक्रिटीकरण, भुयारी गटारे किंवा मेट्रोच्या खोदकामादरम्यान अनेक ठिकाणी जुन्या जलवाहिन्या फुटल्याच्या किंवा खाजवल्याच्या घटना घडल्या आहेत. २. व्हॉल्व्ह आणि जॉइंट्समधून गळती: पाण्याच्या उच्च दाबामुळे जुन्या जलवाहिन्यांचे सांधे (Joints) सैल होऊन मोठ्या प्रमाणात पाणी वाया जात आहे. ३. झोपडपट्टी व उपनगरीय परिसर: मुंबईच्या पूर्व व पश्चिम उपनगरांमध्ये गळती आणि पाणी चोरीच्या तक्रारींचे प्रमाण सर्वाधिक असल्याचे दिसून आले आहे.

शुद्ध पाण्याचा विनाकारण अपव्यय आणि प्रशासकीय ढिसाळपणा

एका बाजूला मुंबईतील अनेक भागांमध्ये नागरिकांना पुरेसे पाणी मिळत नाही, पाण्यासाठी टँकरची वाट पाहावी लागते किंवा अपुऱ्या दाबाने पाणीपुरवठा होतो; तर दुसऱ्या बाजूला दररोज शेकडो लिटर शुद्ध पिण्याचे पाणी रस्त्यावर आणि गटारात वाहून जात आहे. विशेषतः जुन्या वाहिन्या बदलण्यासाठी पालिकेकडून जी 'मॉस रिप्लेसमेंट' किंवा जलवाहिनी सुधारणा मोहीम राबवली जाते, ती अतिशय संथ गतिने सुरू असल्याचा आरोप स्थानिक नागरिक व नगरसेवकांनी केला आहे.

जेव्हा नागरिक गळतीबाबत तक्रार करतात, तेव्हा पालिका कर्मचाऱ्यांकडून तात्पुरती मलमपट्टी (Temporary Patchwork) केली जाते, ज्यामुळे काही दिवसांतच त्याच भागात पुन्हा गळती सुरू होते. या तात्पुरत्या उपाययोजनांमुळे पालिकेच्या तिजोरीतील कोट्यवधी रुपयांचा निधी वाया जात असून पाण्याचे व्यवस्थापन कोलमडले आहे.

महापालिकेची तातडीची पावले आणि उपाययोजना

वाढत्या तक्रारींची गंभीर दखл घेत मुंबई महानगरपालिका प्रशासनाने आता गळती रोखण्यासाठी विशेष पथके (Leak Detection Squads) तैनात केली आहेत. रात्रीच्या वेळी होणाऱ्या गळतीचा शोध घेण्यासाठी अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा (Acoustic Loggers) वापर करण्याचे निर्देश जल विभागाला देण्यात आले आहेत. तसेच, ज्या भागातून वारंवार जलवाहिनी फुटण्याच्या तक्रारी येत आहेत, त्या परिसरातील जुन्या जलवाहिन्या बदलून नवीन उच्च दाबाच्या पोलादी (MS) वाहिन्या टाकण्याचे काम युद्धपातळीवर हाती घेण्यात आले आहे. परंतु, जोपर्यंत प्रशासनाकडून कडक पावले उचलली जात नाहीत, तोपर्यंत मुंबईतील हा पाण्याचा अपव्यय थांबवणे कठीण असल्याचे पर्यावरण तज्ज्ञांचे मत आहे.