Tea In Plastic Cups: ऑफिसमध्यचे प्लास्टिकच्या कपात चहा पितात? ही सवय ठरु शकते जीवघेणी!

ऑफिसबाहेर टीपरीवरुन येणाऱ्या गरमागरम चहाचा वास… पॉलिथिनच्या पिशवीत किंवा पातळ प्लास्टिकच्या कपातून थेट तुमच्या टेबलपर्यंत पोहोचतो, ही रोजची सवय भलेही आरामदायक वाटते. पण आरोग्याच्या दृष्टीने ती धोक्याची घंटा असू शकते. तज्ज्ञांचे मत आहे की, गरम चहा कमी दर्जाच्या प्लास्टिक किंवा पॉलिथिनमध्ये ओतला जाते तेव्हा त्यातील रसायने पेयात मिसळू शकतात.

डॉक्टरांच्या मते, 60 डिग्री सेल्सियसपेक्षा जास्त तापमानावर फ्थॅलेट्स, बिस्फेनॉल ए (BPA) आणि स्टायरीन सारखे हानिकारक घटक चहात मिसळू शकतात. हे पदार्थ शरीरातील हार्मोन प्रणालीला प्रभावित करतात आणि दीर्घकाळात गंभीर आजारांचा धोका वाढवू शकतात. डॉक्टर सांगतात की, हे रसायने एंडोक्राइन डिसरप्टर्स (endocrine disruptors) सारखे काम करतात. म्हणजे एस्ट्रोजन, टेस्टोस्टेरोन, इंसुलिन आणि थायरॉइड सारख्या हार्मोन्सचे संतुलन बिघडवतात. जर एखादी व्यक्ती दिवसात २ ते ४ वेळा अशी चहा पित असेल, तर कमी प्रमाणातही सतत संपर्क येऊन शरीरावर संचयी परिणाम होऊ शकतो. याचे परिणाम म्हणजे हार्मोन असंतुलन, बांधकाम समस्या (infertility), वजन वाढणे, थकवा, झोपेच्या समस्या, इंसुलिन रेझिस्टन्स आणि टाइप-२ डायबिटीज सारख्या स्थिती उद्भवू शकतात. काही तज्ज्ञ ब्रेस्ट, प्रोस्टेट आणि थायरॉइड कॅन्सरच्या जोखमीत वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त करतात.

संशोधन काय सांगते?

तज्ज्ञांच्या मते, लॅब आणि प्राण्यांवरील अभ्यासांमध्ये हे संकेत मिळाले आहेत की, हे रसायने ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस वाढवून डीएनएला नुकसान पोहोचवू शकतात, ज्यामुळे कॅन्सर होऊ शकतो. अलीकडील संशोधनांमध्येही चिंता वाढली आहे. काही अभ्यासांमध्ये आढळले आहे की, डिस्पोजेबल कपात दिलेल्या गरम पेयात हजारो मायक्रोप्लास्टिक कण असू शकतात. IIT खडगपुरच्या संशोधकांच्या अंदाजानुसार, सिंगल-यूज कपांचा दीर्घकाळ वापर केल्यास व्यक्तीच्या शरीरात ग्रॅम प्रमाणात प्लास्टिक जमा होऊ शकतो. तसेच, परदेशातील संशोधनात मानवी मेंदूच्या ऊतींमध्येही मायक्रोप्लास्टिकचे अंश सापडले आहेत.

देशात काय नियम आहेत?

Business Standard च्या एका अहवालानुसार, भारतात फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी (FSSAI) ने फूड-ग्रेड प्लास्टिकचा वापर परवानगी दिली आहे. पण प्रत्यक्षात स्वस्त आणि रिसायकल केलेले प्लास्टिक मोठ्या प्रमाणात वापरले जात आहे. अशा परिस्थितीत तज्ज्ञ सल्ला देतात की, गरम चहा नेहमी काच, स्टील किंवा सिरॅमिकच्या भांड्यातच घ्यावा. कुल्हड किंवा मातीच्या कपही तुलनेने सुरक्षित पर्याय मानले जातात.

(डिस्क्लेमर : वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच डॉक्टरांचा सल्ला योग्य वेळी घ्यावी)