Lohagad Fort’s Glory: UNESCO Recognition Highlights Its Unique Serpentine Gates and Scorpion-Tail Tower.

पुणे: महाराष्ट्रातील शिवकालीन आणि ऐतिहासिक किल्ल्यांसाठी अत्यंत अभिमानाची बातमी म्हणजे, लोहगड किल्ल्याला युनेस्कोने (UNESCO) जागतिक वारसा स्थळ म्हणून अधिकृत मान्यता दिली आहे. 'मराठा मिलिटरी लँडस्केप्स ऑफ इंडिया' या मालिकेचा भाग म्हणून लोहगडची निवड झाली असून, त्याच्या २ हजार वर्षांच्या प्रदीर्घ इतिहासावर आणि वैशिष्ट्यपूर्ण स्थापत्यकलेवर जागतिक शिक्कामोर्तब झाले आहे.

युनेस्कोच्या मान्यतेचे मुख्य आधार:

लोहगडची ही निवड केवळ त्याच्या ऐतिहासिक महत्त्वाची नाही, तर त्याच्या अद्वितीय स्थापत्यशास्त्राची आहे. युनेस्कोने प्रामुख्याने खालील दोन गोष्टींचा विशेष उल्लेख केला आहे:

१. सर्पाकार दरवाजे (Serpentine Gates): किल्ल्याच्या पायथ्यापासून गडाच्या माथ्यापर्यंत जाणारा मार्ग अत्यंत सुरक्षित आणि सर्पाकार रचनेचा आहे. यात असलेल्या चार भव्य आणि अभेद्य दरवाजांमुळे (गणेश, नारायण, हनुमान आणि महा दरवाजा) हा किल्ला शत्रूंसाठी अजिंक्य ठरला होता.

२. विंचूकाटा (Scorpion-shaped Tower): किल्ल्याचा उत्तरेकडील भाग जो लांबवर एका रांगेसारखा पसरलेला आहे, त्याला 'विंचूकाटा' म्हणतात. त्याचा आकार हुबेहूब विंचवाच्या नांगीसारखा असल्याने हे नाव पडले आहे. ही जागा शत्रूवर लक्ष ठेवण्यासाठी एक नैसर्गिक टेहळणी बुरूज म्हणून वापरली जात असे.

२ हजार वर्षांचा समृद्ध इतिहास:

लोहगड केवळ मराठा साम्राज्याचा भाग नव्हता, तर त्याचा इतिहास २ हजार वर्षांपूर्वीचा आहे. सातवाहन, चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार, यादव, बहामनी आणि त्यानंतर मुघल अशा विविध राजवटींनी या किल्ल्याचा ताबा घेतला होता. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६४८ मध्ये हा किल्ला जिंकून त्याला मराठा स्वराज्याच्या मजबूत तटबंदीचा हिस्सा बनवले. सुरतेच्या लुटून आणलेला खजिना सुरक्षित ठेवण्यासाठी महाराजांनी याच किल्ल्याची निवड केली होती, यावरून त्याचे सामरिक महत्त्व अधोरेखित होते.

पर्यटन आणि सुरक्षेचे नवे पर्व:

युनेस्कोच्या या जागतिक मान्यतेमुळे लोहगडच्या पर्यटनात मोठी वाढ अपेक्षित आहे. राज्य सरकारने या किल्ल्याच्या रक्षणासाठी आणि पर्यटकांच्या सोयीसाठी विशेष सुरक्षा पथके तैनात करण्याचा निर्णय घेतला आहे. हा वारसा पुढील पिढ्यांसाठी जतन करणे ही आता आपली जबाबदारी असल्याचे पुरातत्व विभागाकडून सांगण्यात आले आहे.

सविस्तर वाचा, लिंक कमेंट मध्ये https://punenews24.in/