एन. रघुरामन यांचा कॉलम:मधुमेह आणि ऑटिझम मुलांसाठीच्या खेळण्यांचाही व्यवसाय उभा राहू शकतो

ते दिवस आठवा जेव्हा मुले स्वयंपाकघरातील वस्तूंशी खेळायची. कारण पेला, प्लेट आणि शेगडी यांसारख्या छोट्या वस्तू त्यांना खऱ्या आयुष्यातील अशा परिस्थितींशी ओळख करून द्यायच्या - ज्यांचा सामना त्यांना भविष्यात करायचा होता. परंतु दुर्दैवाने, आजच्या मुलांना काही आजार आहेत आणि खेळणी बनवणाऱ्या कंपन्या त्यांना त्या आजारासह जगण्यासाठी तयार करत आहेत. टाइप १ मधुमेह (टी1डी) असलेल्या खेळण्यांचेच उदाहरण घ्या. जेव्हा जुलै २०२५ मध्ये टी1डी असलेल्या बार्बी डॉल्स बाजारात आल्या, तेव्हा त्यांना प्रचंड प्रतिसाद मिळाला. माहीत आहे का? कारण यामध्ये आजाराला सामान्य बनवण्याची, त्याबद्दलचे गैरसमज दूर करण्याची आणि डायबिटीस असलेल्या मुलांना योग्य प्रतिनिधित्व देण्याची ताकद होती. या बार्बीसोबत इन्सुलिन पंप आणि ग्लुकोज मॉनिटर यांसारख्या ॲक्सेसरीज होत्या. ही वास्तववादी माहिती मुलांसाठी शैक्षणिक होती. यामुळे त्यांना स्वतःची स्थिती समजून घेण्यास आणि इतर मुलांनाही त्याबद्दल सांगण्यास मदत झाली.

आता जानेवारी २०२६ बद्दल बोलूया. टी1डी बार्बीच्या यशानंतर, १९४५ मध्ये स्थापन झालेल्या अमेरिकन खेळणी कंपनी ‘मॅटेल’ने ऑटिस्टिक बार्बी लाँच केली आहे. ९ मार्च १९५९ रोजी पहिल्यांदा लाँच झालेल्या बार्बीने मोठा पल्ला गाठला आहे. नवीन ऑटिस्टिक बार्बीमध्ये ‘स्टिमिंग’साठी मुद्दाम कोपर आणि हातांचे लवचिक सांधे यांसारखे डिझाइन दिले गेले आहेत. स्टिमिंग म्हणजे एखादी संवेदनशील माहिती समजून घेण्यासाठी ऑटिस्टिक लोकांच्या शरीरात वारंवार होणारी हालचाल. हे ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर असलेले लोक जग कसे अनुभवतात, हे दाखवण्याचा एक प्रयत्न आहे. नवीन बार्बीच्या ॲक्सेसरीजमध्ये नॉइज कॅन्सलिंग हेडफोन, सैल कपडे आणि ऑगमेंटेटिव्ह अँड अल्टरनेटिव्ह कम्युनिकेशन ॲप्स असलेले टॉय टॅब्लेट आहे, जे काही ऑटिस्टिक लोक वापरतात. ही बाहुली गेल्या १८ महिन्यांत ‘ऑटिस्टिक सेल्फ ॲडव्होकेसी नेटवर्क’च्या सहकार्याने तयार करण्यात आली आहे. ही एक बिगर नफा संस्था (एनजीओ) असून तिचे उद्दिष्ट ऑटिस्टिक समुदायाला सशक्त करणे आहे. या संघटनेचे कार्यकारी संचालक कॉलिन किलिक यांनी नुकतेच म्हटले की, “तरुण ऑटिस्टिक लोकांसाठी त्यांचे खरे आणि आनंदी प्रतिनिधित्व असणे महत्त्वाचे आहे आणि ही बाहुली तशीच आहे.” या संघटनेने केवळ खेळणी कंपनीशी भागीदारीच केली नाही, तर साधने ठरवण्यासह संपूर्ण डिझाइन प्रक्रियेत मार्गदर्शनही केले. मॅटेलच्या एका प्रेस रिलीजमध्ये म्हटले आहे की, ऑटिझम हा बाहेरून दिसणारा आजार नसल्यामुळे बार्बीचे डोळे थोडे बाजूला पाहताना बनवले आहेत. हे दर्शवते की ऑटिस्टिक समुदायातील काही लोक कधीकधी थेट डोळ्याला डोळा मिळवून बोलणे टाळतात. बार्बीने सैल पिनस्ट्राइप ए-लाइन ड्रेस आणि पर्पल मेरी जेन स्टाईलचे फ्लॅट शूज घातले आहेत. ड्रेस सैल आहे जेणेकरून त्वचा आणि कापडाचा संपर्क कमी होईल आणि शूज स्थिरता वाढवण्यासाठी आहेत. कंपनीला आशा आहे की, जेव्हा इतर कुटुंबे ही बार्बी पाहतील तेव्हा ती समाजातील दरी कमी करण्यास मदत होईल. प्रतिनिधित्वाच्या माध्यमातून सहानुभूती आणि समावेशकता वाढवण्याचा हा प्रयत्न आहे. अशा खेळण्यांना वाढती स्वीकृती मिळण्याचे एक कारण म्हणजे ती अनेक मुलांसाठी त्यांच्या ओळखीचा ‘आरसा’ बनतात. खेळण्यांच्या अनुभवातून मुले हे वास्तव समजून घेतात. ऑटिझम आणि मधूमेह सहसा बाहेरून दिसत नसल्यामुळे, या बाहुल्या सामान्य किंवा निरोगी मुलांसाठी जग पाहण्याच्या पद्धती समजून घेण्याचे माध्यम बनतात. समर्थकांचे असे मत आहे की, अशा पावलांमुळे केवळ सहानुभूतीच वाढत नाही - ज्यामुळे विविधता समजून घेण्यास आणि स्वीकारण्यास मदत होते - तर ते गैरसमज दूर करण्यासही उपयुक्त ठरतात. असे वाटते की, अशी खेळणी विशेषतः पालक आणि शिक्षकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यास मदत करतात.

फंडा असा आहे की, आतापर्यंत खेळणी केवळ मनोरंजनासाठी बनवली जात होती. पण तीच इंडस्ट्री आता मधुमेह आणि ऑटिझमग्रस्तांसाठी उपाय देणारी बनत आहे, लोकांमध्ये जागरूकता पसरवत आहे आणि त्याचबरोबर व्यवसायाच्या उत्तम संधीही निर्माण करत आहे.

तुमच्या मोबाइलवर हा कॉलम ऐकण्यासाठी QR कोड स्कॅन करा.‎

This post was originally published on this site.