नंदितेश निलय यांचा कॉलम:संयमित राहणे म्हणजे गोष्टीचा आनंद घेणे, पण त्याचे गुलाम न होणे

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎आजच्या इन्स्टंट युगात सर्वजण एका शर्यतीत सामील‎ असल्याचे दिसते- अस्वस्थ आणि अधीर. प्रत्येक जास्त,‎प्रत्येक वेळी कमी पडते आणि त्यासोबतच ते सर्वकाही‎कमी पडते, ज्याची समाज घडवण्यासाठी सर्वात जास्त‎गरज असते. ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मवर खरेदी-विक्रीचा हंगाम‎सदाबहार असतो. सर्वजण खरेदी करण्यात गुंतले आहेत-‎स्वस्त, यापेक्षा स्वस्त, त्यापेक्षा स्वस्त. गरज असो वा‎नसो, पण साठवून ठेवण्याची वृत्ती बनली आहे. आपण‎ अतिरेकाकडे सरकलो आहोत हे आपल्याला कळतही‎नाही. बाजारापासून घरापर्यंत, व्यवहारापासून सवयींपर्यंत-‎सर्वजण आपल्या अवचेतन मनाला अशा अवस्थेत‎घेऊन गेले आहेत, जिथे ते जे काही करतात, ते‎अतिरेकाकडेच वाढेल. बाजारापासून अल्गोरिदम्सनाही‎ठाऊक आहे की आपण अतिरेकाचा आजार असलेल्या‎सिंड्रोमने ग्रस्त आहोत. स्वतःलाच बरोबर मानणे हे या‎युगाचे तत्त्वज्ञान बनले आहे आणि आज तर लहान-सहान‎गोष्टींवर लोक विवेक गमावतात. त्यांना कोणत्याही‎ प्रकारचे बंधन आवडत नाही. आपल्या स्वातंत्र्याचा‎अधिकार मॉडरेशनपासून मुक्त ठेवून स्वच्छंदी ठेवू‎इच्छितात. संवाद आणि जीवनशैलीमध्ये आता फक्त‎त्याच स्वातंत्र्याचे मूल्य राहिले आहे, असे वाटते, जे‎स्वच्छंदी आणि उन्मुक्त आहे. प्रेम करतील तर अति,‎द्वेषात अति, जागे आहेत तर जागेच आहेत, झोपले तर‎झोपलेच, खात आहेत तर खातच राहतात, उपवासातही‎अतिरेकाचे प्रकार आहेत, फोनला चिकटले आहेत तर‎बस स्क्रीनचेच झाले आहेत. बेफिकीर, बेछूट, अधीर‎आणि रोखठोक. म्हणूनच गीतकारांनाही ‘बदतमीज‎दिल''''''''चे उदात्तीकरण करताना संकोच वाटला नाही.‎परंतु जीवन-तत्त्वज्ञान आपल्याला सावध करू इच्छिते‎की पुस्तकांवर वेष्टन, झाडांवर पाने, शरीरावर कपडे,‎घरांमध्ये पडदे, आचरणात मर्यादा, भाषेत सभ्यता आणि‎माणसांमध्ये मूल्ये चांगली वाटतात. आणि मॉडरेशनच‎असा संयमित समाज बनवते, जो त्या‎आत्म-नियंत्रणाला, त्या बंधनाला, त्या संतुलनाला नेहमी‎टिकवून ठेवतो. तुम्हालाही असे वाटते का की आपण‎आज अशा युगात जगत आहोत, जिथे आपल्या‎जीवनशैलीत, स्वतःला व्यक्त करण्याच्या पद्धतीत, एका‎सुविचारित संयमाची गरज आहे? मॉडरेशन म्हणजे नीरस‎तटस्थता नाही आणि नेहमी स्वतःला गोष्टींपासून दूर‎ठेवणेही नाही; हा गोष्टींचा पूर्ण आनंद घेण्याची क्षमता‎आहे, त्यांच्या गुलाम न बनता. याची गरज यासाठी आहे,‎कारण प्रत्येक गोष्टीवर अतिरेकाकडे जाणे समाजासाठी‎शुभ नाही. घर असो वा बाहेर, व्यक्तीच्या अभिव्यक्तीत‎मध्यममार्गाची जागा तयार होते. पण प्रत्येकाला स्वतःचेच‎ऐकवण्याची पडली आहे. समोरची व्यक्ती आपला‎अतिरेक सोडू इच्छित नाही. जर कोणी एका‎विचारसरणीला मानत असेल तर दुसऱ्या विचारसरणीचे‎लोक अस्पृश्य बनतात. काय मोठे, काय लहान मुले-‎सर्वजण अतिरेकालाच योग्य मानत आहेत. आज‎मॉडरेशन किंवा संयमाची गरज विचारांमध्ये आहे,‎अभिव्यक्तीत आहे, संवादाच्या प्रत्येक पैलूमध्ये आहे.‎खाणे-पिणे आणि जीवनशैलीत आहे. आवडी-निवडीत‎आहे. पैसे असण्यात आणि वस्तू साठवण्याच्या सवयीत‎आहे. आनंद अनैतिक पद्धतीने व्यक्त करण्यापासून‎वाचण्यात आहे. त्या माहितीच्या नोटिफिकेशनला मर्यादित‎करण्यात आहे, ज्याची गरज पडत नाही. आरामात आहे.‎स्क्रीन-टाइममध्ये आहे. डिजिटल प्लॅटफॉर्म्सवरील‎प्रतिक्रियेत आहे. त्या प्रत्येक आचरणात आहे, जे‎समाजात सकारात्मकता आणि संतुलनाची शक्यता‎टिकवून ठेवण्यास मदत करते. हे विसरू नका की ज्या‎देशांनी आपल्या नागरिक-व्यवहाराला प्राधान्य दिले,‎त्यांच्या नेतृत्वाने समाजाच्या संस्थांना संयमाभोवतीच‎ठेवले आहे. शेवटी आपण सर्वजण फक्त ग्राहक किंवा‎एआय तर नाही आहोत, माणसे आहोत आणि या जगाला‎सर्व प्रकारच्या आव्हानांपासून आणि अडचणींपासून‎तेव्हाच वाचवले जाऊ शकते, जेव्हा नागरिकांमध्ये‎अतिरेकांपासून वाचण्याचे भान असेल- या भावनेसह की‎मिळालेले जीवन स्वतःत कधीही कमी नसते.‎ (हे लेखकाचे वैयक्तिक मत आहे)‎