आज जगभरातील लोकांचे आयुष्य स्क्रीनपुरते मर्यादित झाले आहे. अशा या आधुनिक समाजात सर्वात दुर्मिळ गोष्ट कोणती असेल, तर ती म्हणजे ‘मित्र’. सध्या एकटेपणा ही अनेकांसाठी लाजेची गोपनीय गोष्ट बनली आहे. त्यामुळेच अनेक जण हजारो अनोळखी लोकांसमोर आपले एकाकीपण उघडपणे व्यक्त करतात. यामागचा उद्देश एकच-कुणीतरी मित्रासारखी वेळ घालवेल, अशी अपेक्षा असते. एका जाहिरातीत लिहिले होते, “मी या एकटेपणाला कंटाळलो आहे. हे ऐकायला थोडे दुःखाचे वाटू शकते. पण मला खरोखरच काही नवीन मित्र बनवायचे आहेत.’ अमेरिकेत असे शेकडो लोक जाहिरातींच्या माध्यमातून भावना मोकळेपणाने मांडतात. कोणताही रोमँटिक हेतू न ठेवता त्यांना निव्वळ एक चांगले नाते हवे आहे. कॅलिफोर्निया विद्यापीठातील ‘सेंटर फॉर फ्रेंडशिप रिसर्च’ च्या संचालक जॅमी क्रेम्स म्हणाल्या, अशा प्रकारे मदतीची हाक मारणे म्हणजे स्वतःच्या मैत्रीची ‘टॅक्सी लाइट’ ऑन करण्यासारखे आहे. हे लोकांचे स्वतःच्या एकटेपणाबाबतचे प्रामाणिकपण दाखवते. वैमानिक क्षेत्रात ‘टॅक्सी लाइट’ हा शब्द वापरला जातो. धावपट्टीवर निळ्या रंगाचे दिवे असतात. ते विमानाला सुरक्षितपणे जमिनीवर उतरण्यास मदत करतात. त्याचप्रमाणे अनेक लोकांना आपल्या आयुष्याचेही सुरक्षित लँडिंग हवे आहे, हे यावरून स्पष्ट होते. क्रेम्स पुढे म्हणाले, “मैत्री हे एखादे औषध असते, तर डॉक्टरांनी रुग्णांना सर्वात जास्त हेच औषध लिहून दिले असते.’ प्रौढ वयातील मैत्रीवर अभ्यास करणाऱ्या क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट मिरियम किर्मायर म्हणाल्या, ऑनलाइन मित्र बनवण्यासाठी काही तंत्रांची गरज असते. तुमची गरज स्पष्टपणे सांगा. उदा. मला दर शुक्रवारी जिममध्ये सोबत येण्यासाठी एका मित्राची गरज आहे.’ त्यामुळेच आज ‘टिकटॉक’ सारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर ‘फ्रेंडशिप ॲप्लिकेशन’ उपलब्ध आहेत. 33 वर्षांच्या टॉश यांच्या आयुष्यात एक प्रसंग घडला. त्यांच्या सर्वात चांगल्या मैत्रिणीला बाळ झाले आणि ती आपल्या आई-वडिलांकडे राहायला गेली. त्यामुळे टॉश खूप एकट्या पडल्या. मुले नसलेल्या व्यक्तीला मैत्रीण करायचे होते. त्यांनी याबद्दलची पोस्ट टाकली, तेव्हा त्यांना पहिली प्रतिक्रिया आली—”हे खूप विचित्र आहे.’ टॉश यांनी उत्तर दिले, “हो, हे विचित्रच आहे. म्हणूनच मी हा व्हिडिओ बनवत आहे, जेणेकरून माझ्यासारखीच दुसरी विचित्र माणसे मला शोधता येतील’. त्यांच्या या पोस्टला काही वेळातच हजारो लाइक्स मिळाले. कमेंट्समध्ये उत्तर देणाऱ्यांपैकी दोन जणी आज त्यांच्या सर्वात चांगल्या मैत्रिणी आहेत. आता त्या एकत्र फिरतात. कॉन्सर्ट आणि शो पाहायला जातात अन् एकत्र छान वेळ घालवतात. टॉश एका मुलाखतीत म्हणतात, “मला माहीत होते की लोक मला मूर्ख समजतील. पण आपली गरज मांडण्यात कसलीही लाज वाटण्याचे कारण नाही.’ एक-दोन दशकांपूर्वीच्या तुलनेत आज लोक एकमेकांना भेटणे कमी झाले आहे. लोकांच्या जवळच्या मित्रांची संख्याही घटली आहे. हा लेख अशा सर्वांसाठी एक इशारा आहे. सामाजिक मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, याची अनेक कारणे आहेत. घर आणि ऑफिस याव्यतिरिक्त असणारी ‘थर्ड स्पेस’ आता कमी झाली आहे. आपला बहुतांश वेळ स्क्रीनने हिरावून घेतला आहे. तसेच प्रौढ वयात लग्न करणे, पालक होणे किंवा स्वतःचे घर घेणे या गोष्टी मागे पडत आहेत किंवा घडतच नाहीत. ‘थर्ड स्पेस’ म्हणजे असा सामाजिक परिसर जो घर आणि ऑफिस/शाळा या दोन मुख्य ठिकाणांपेक्षा वेगळा असतो. शहरी समाजशास्त्रज्ञ रे ओल्डेनबर्ग यांनी ‘थर्ड स्पेस’ ही संकल्पना मांडली. ही संकल्पना समाजजीवनाचा पाया आहे आणि ती लोकांमधील रचनात्मक संवादाला प्रोत्साहन देते. अमेरिकन एंटरप्राइज इन्स्टिट्यूटच्या एका सर्व्हेनुसार, मोबाइलमध्ये व्यग्र जगात चांगल्या आयुष्यासाठी लग्न किंवा मुलांएवढीच एका मित्राची गरज असते. हे आता अनेक लोकांना पटू लागले आहे. परंतु ऑनलाइन बनलेले नाते नेहमीच टिकेल असे नाही. जेसिका लेच यांचेच उदाहरण घ्या. त्यांच्या पोस्टवर 800 लोकांनी स्वारस्य दाखवले. पण त्यातून त्यांना फक्त एकच खरी मैत्रीण मिळू शकली. फंडा असा की- आपण स्वतःला एक प्रश्न विचारावा. या स्क्रीनमध्ये अडकलेल्या व मित्रांसाठी जाहिराती देणाऱ्या एकाकी जगाप्रमाणे आपण जगायचे का? की लहानपणापासून आयुष्य खऱ्या अर्थाने समृद्ध करतील असे काही मित्र जोडायचे ? दुसरा पर्याय हा आपली ‘थर्ड स्पेस’ नेहमीच अर्थपूर्ण करेल.
This post was originally published on this site.
हे पण वाचा-
शहर
- मुंबई: लोकलच्या छतावर झोपला माणूस; आपत्कालीन साखळी ओढल्याने लोकल खोळंबली, प्रवाशांना मनःस्ताप!
- मुंबई: गोरेगावमधील संतापजनक घटना: घरखर्चावरून झालेल्या वादातून दारूच्या नशेत असलेल्या मुलाकडून वृद्ध आईची हत्या; बांगुरनगर पोलिसांनी आवळल्या मुसक्या
- पुणे: आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या डीबीटी प्रक्रियेत मोठे सुधारणा निर्णय; आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांना अर्ज करताना आता अनावश्यक कागदपत्रांपासून सुटका
- पुणे: केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांचा दोन दिवसांचा पुणे दौरा; विविध प्रकल्पांचे उद्घाटन, सहकार क्षेत्राचे भूमिपूजन आणि दिवंगत अजित पवार यांच्या पुतळ्याचे होणार अनावरण
महाराष्ट्र
- मुंबई: लोकलच्या छतावर झोपला माणूस; आपत्कालीन साखळी ओढल्याने लोकल खोळंबली, प्रवाशांना मनःस्ताप!
- सांगली: राष्ट्रवादीच्या विलीनीकरणावर सांगलीच्या आमदाराचा मोठा गौप्यस्फोट; अजितदादांनी स्वतः माझ्याशी चर्चा केली होती, दाव्यामुळे राजकीय वर्तुळात खळबळ!
- मुंबई: गोरेगावमधील संतापजनक घटना: घरखर्चावरून झालेल्या वादातून दारूच्या नशेत असलेल्या मुलाकडून वृद्ध आईची हत्या; बांगुरनगर पोलिसांनी आवळल्या मुसक्या
- पुणे: आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या डीबीटी प्रक्रियेत मोठे सुधारणा निर्णय; आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांना अर्ज करताना आता अनावश्यक कागदपत्रांपासून सुटका
गुन्हा
- धाराशिव: मोबाईलसाठी पैसे दिले नाही म्हणून जन्मदात्या वडिलांची झोपेतच हत्या; पोटच्या मुलाच्या कृत्याने धाराशिव हादरले!
- पुणे: भाऊबीजेच्या दिवशीच नात्याला काळीमा! दिवाळीचा फराळ घेऊन आलेल्या बहिणींना भावाची बेदम मारहाण; बेसबॉल स्टिकने डोक्यावर केले वार
- मुंबई: पोलिसांची धडक कारवाई! कांदिवलीतील कुख्यात 'टिपू टोळी'वर मोक्का अंतर्गत कठोर कारवाई, १७ गुन्हे दाखल असलेले मुख्य म्होरक्यासह तिघे जण जेरबंद
- नांदेड: फॉर्च्युनर कारला झालेल्या किरकोळ खमकीवरून टोकाचे पाऊल; दुचाकीची चावी काढून मारहाण व भरपाईचा तगादा लावल्याने हदगावच्या तरुणाने संपवले जीवन!
राजकीय
- नवी दिल्ली: धावत्या कारमध्ये सीएनजीचा भीषण स्फोट; २ आमदारांसह ६ जण जखमी!
- पुणे: लग्नाचं आमिष दाखवून फसवणूक केल्याचा आरोप करत महिलेचा सर्वसाधारण सभेत आत्मदहनाचा प्रयत्न
- मुंबई: 'आंबा चोरला म्हणून फाशी नसते, नीट पेपरफुटीवर चंद्रकांत पाटलांचं वादग्रस्त वक्तव्य; मूल गमावलेल्या आईला लेकरू कुठल्या बाजारातून आणाल? काँग्रेस-मनसेचा संताप'
- नवी दिल्ली: पंतप्रधान मोदींचं सीजेपी आंदोलनावर मोठं भाष्य, 'युवकांच्या भविष्याशी खेळणाऱ्यांना सोडणार नाही, कठोर कारवाईचा इशारा!'
इतर
- आजचे राशिभविष्य १३ नोव्हेंबर २०२६: जाणून घ्या तुमचे आजचे ग्रहमान आणि भविष्य!
- आजचे राशिभविष्य १२ नोव्हेंबर २०२६: गुरु बनवणार पॉवरफुल योगाचा संयोग, या राशींच्या हातात खेळणार पैसा!
- आजचे राशिभविष्य ३१ ऑक्टोबर २०२६ : त्रिग्रह योगाचा तिप्पट लाभ, जाणून घ्या कशी असेल तुमची रास!
- लक्ष्मी-नारायण योगाचे भविष्य: २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मेष, सिंह आणि वृश्चिक राशीच्या लोकांची कामात प्रगती, जाणून घ्या तुमचे राशीभविष्य
मनोरंजन
- 'ईथा' चित्रपटावरून नवा वाद; विठाबाई नारायणगावकर यांच्या कुटुंबीयांचा तीव्र आक्षेप
- ओटीटीवर दाखल झाला 'खालिद के शिवाजी'; छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विचारांचा अनोखा प्रवास आता घरबसल्या अनुभवता येणार!
- मनोरंजन: दिलजीत चा चित्रपट वादाच्या भोवऱ्यात,काय आहे कारण ?
- मराठी हॉरर -कॉमेडी चित्रपट 'भूतम भयम्'!! अभिनेत्री छाया कदम यांचा भीतिदायक लूक समोर
देश विदेश
- नवी दिल्ली: सोनिया गांधींच्या आत्मचरित्रावर काँग्रेस नेत्या प्रियंका गांधींची पहिलीच प्रतिक्रिया; म्हणाल्या, हे पुस्तक म्हणजे अत्यंत मनापासून आणि प्रामाणिकपणे...
- नवी दिल्ली: अरविंद केजरीवाल आणि त्यांच्या मुलीला जीवे मारण्याची धमकी; लॉरेंस बिश्नोई गँगच्या नावाने मागितले ७ कोटी रुपये!
- भोपाल: दारू पिण्यावरून झालेल्या वादानंतर तरुण चढला पाण्याच्या टाकीवर, भावांसमोरच खाली उडी मारत संपवले जीवन
- गोवा: नागरिकांची अनेक वर्षांची मागणी पूर्ण! शिरगाव-पणजी कदंब बससेवा प्रथमच सुरू, प्रवाशांमध्ये आनंदाचे वातावरण!


























Subscribe to my channel




