नवनीत गुर्जर यांचा कॉलम:विनोदाच्या नावाखाली अश्लीलता का?‎

‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎स्टँडअप कॉमेडी हा कोणत्याही लोकशाही समाजातील‎एक सुदृढ परंपरा ठरू शकतो. मात्र, अश्लीलता, अपमान‎व स्वस्त लोकप्रियतेचा हव्यास हे हास्याची जागा घेतात‎तेव्हा ती कला राहत नाही, तो केवळ निरर्थक गोंधळ‎ठरतो.‎ हसवणारा, विचार करायला भाग पाडणारा आणि‎सभ्यतेच्या मर्यादांचाही आदर राखणारा विनोद समाजाला‎हवा आहे. लोकप्रियतेचा पाया प्रतिभा आणि कलागुण हा‎असला पाहिजे. वाद नव्हे.‎ गेल्या काही वर्षांत स्टँडअप कॉमेडिचा झपाट्याने विस्तार‎झाला आहे. सामाजिक माध्यमे आणि ओटीटी‎व्यासपीठांमुळे अनेक कॉमेडियन व्यक्तींना मोठी प्रसिद्धी‎मिळाली आहे. त्यांपैकी अनेक कलाकार सामाजिक‎विसंगती, राजकारण व दैनंदिन समस्यांवर अर्थपूर्ण‎उपरोध करतात. मात्र, काही जण लोकप्रियता‎मिळवण्यासाठी अश्लील भाषा, धार्मिक किंवा सामाजिक‎भावना दुखावणारे विनोद आणि वादग्रस्त वक्तव्यांचा‎आधार घेतात.‎ अलीकडच्या काळात काही स्टँडअप कलाकारांविरुद्ध‎गुन्हे दाखल झाले आणि कायदेशीर कारवाईही करण्यात‎आली. काहींना तर तुरुंगवासही भोगावा लागला. पण‎त्याचाही त्यांना फायदाच झाला. तुरुंगातून बाहेर‎आल्यानंतर ते आणखी लोकप्रिय झाले. त्यांनी आपली‎तीच अश्लील शैली कायम ठेवली आणि अनेक तरुण ‎‎मोठ्याने हसत त्यांना प्रोत्साहन देत राहिले.‎ प्रत्यक्षात समस्या अशी आहे की आज वाद हेच एक‎प्रभावी विपणन साधन बनले आहे. कलाकार वादग्रस्त ‎‎विधान करतो. त्याचा व्हिडिओ मोठ्या प्रमाणावर प्रसारित ‎‎होतो आणि त्याची लोकप्रियता वाढते. त्यामुळे काहींना ‎‎वाटते की प्रसिद्धीसाठी शिष्टाचार आणि जबाबदारी यांची ‎‎आवश्यकताच उरलेली नाही. केवळ शिवीगाळ आणि ‎‎अश्लीलता मांडून लोकप्रिय होणारे काही लोक आजच्या ‎‎तरुणांना दिशाभूल करण्यासाठी प्रभावी माध्यम ठरत‎आहेत. कोणत्याही अस्त्र-शस्त्रापेक्षा अधिक जखम‎करणारी गोष्ट असेल, तर ती म्हणजे माणसाची जीभ,‎त्याची भाषा आणि ती वापरण्याची पद्धत.‎ ईश्वराने आपल्याला वाणी दिली आहे, याचा अर्थ असा‎नव्हे की कधीही, कुठेही आणि काहीही बोलावे. आपल्या ‎‎तोंडून निघणारे अमर्यादित शब्द किंवा वाक्य समोरच्याला ‎‎खोल मानसिक जखम देऊ शकतात.‎ मात्र, अश्लीलता किंवा असभ्य भाषेविरोधात कठोर ‎‎कायद्यांचा अभाव हीदेखील एक समस्या आहे. तक्रार‎दाखल होते, शिक्षा होते आणि संबंधित व्यक्ती लवकरच ‎‎मुक्तही होते. त्यामुळे अश्लील विनोदाचे प्रकार सुरूच ‎‎राहतात. लोक ते ऐकतात, त्यांचे कौतुकही करतात.‎प्रत्यक्षात प्रेक्षक आणि श्रोत्यांची जबाबदारी सर्वात मोठी ‎‎आहे. लोक पाहतात तीच सामग्री प्रसारित केली जाते.‎त्याच प्रकारची सामग्री बाजारात अधिक प्रमाणात निर्माण‎होऊ लागते.‎ आपला समाज दर्जाहीन विनोदाला प्रोत्साहन देत असेल,‎तर त्याच प्रकारचा विनोद अधिकाधिक प्रमाणात आपल्या‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎समोर येत राहील.‎ देशात हरिशंकर परसाई, काका हाथरसी आणि शरद‎जोशी यांसारखे महान विनोदी साहित्यिक होऊन गेले.‎मात्र त्यांनी आपल्या भाषेत किंवा उपरोधात कधीही‎अश्लीलतेला स्थान दिले नाही. अश्लीलतेचा आधार न‎घेता त्यांनी समाजाला नेहमीच आरसा दाखवला.‎ शरद जोशी यांचे अनेक प्रसिद्ध लेख समाजव्यवस्था‎आणि सरकारवर तीक्ष्ण उपरोध करणारे आहेत. आजही‎ते व्यवस्थेतील त्रुटींवर तितकेच समर्पक भाष्य करतात.‎ त्यांचा एक लेख - ‘चोरी का कुआं, खोदो तो मिले।’ या‎लेखातील कथा अशी आहे—‎ एका गावात पिण्याच्या पाण्यासाठी विहिरीची गरज होती.‎गावकऱ्यांनी चौकशी केली असता सरकारी नोंदींमध्ये त्या‎गावात विहीर असल्याचे आढळले. आता काय करावे,‎असा प्रश्न निर्माण झाला. गावातील एका हुशार ज्येष्ठाने‎सल्ला दिला,‘विहीर चोरीला गेल्याची तक्रार पोलिसांत‎द्या.’ गावकऱ्यांना ही कल्पना नीट समजली नाही; पण त्या‎ज्येष्ठाचा मान राखण्यासाठी त्यांनी तक्रार नोंदवली.‎ तक्रार येताच पोलिस तपासासाठी गावात आले.‎गावकऱ्यांनी सरकारी नोंदी दाखवत सांगितले, ‘साहेब,‎विहीर होती; पण ती चोरीला गेली.’‎ पोलिसांनी विचारले, ‘विहीर कुठे होती?’‎ त्या हुशार ज्येष्ठाने एक जागा दाखवली आणि म्हणाले,‎‘साहेब, इथेच होती. चोरांनी कदाचित इथेच ती गाडून‎ठेवली असेल.’‎पोलिसांनी त्या ठिकाणी उत्खनन सुरू केले. खोलवर‎खणल्यानंतर पाणी लागले.‎ ...आणि गावकऱ्यांना त्यांची विहीर मिळाली.‎ व्यवस्थेवर याहून प्रभावी उपरोध आणखी कोणता असू‎शकतो?‎ आजची खरी समस्या म्हणजे वाद हा‎स्वतःच एक मोठा विपणनाचे साधन ठरला‎आहे. एखादा कलाकार वादग्रस्त वक्तव्य‎करतो. त्याचा व्हिडिओ वेगाने प्रसारित‎होतो आणि तो पूर्वीपेक्षा अधिक लोकप्रिय‎ठरतो. त्यामुळे काहींना असे वाटू लागले‎आहे की प्रसिद्धीसाठी मर्यादा व‎जबाबदारीची गरजच नाही.‎