एन. रघुरामन यांचा कॉलम:संपर्क आणि उत्सव जुन्या पारंपरिक पद्धतींकडे परतत आहेत

लहानपणी आपल्यापैकी बहुतेक जण पालकांसोबत सत्संगाला जायचे. त्यांच्या शेजारी बसायचे. कदाचित भजनांचे शब्द काय आहेत आणि ते कसे गायले जातात, हे आपल्याला ठाऊक नसायचे. काही लोकांनी कदाचित त्या ऊर्जा लहरी अनुभवल्या असतील आणि काहींनी त्याकडे दुर्लक्ष केले असेल. आपल्यापैकी बहुतेकांसाठी त्या आठवणी कुठेतरी दबून राहिल्या, कारण आपण धावपळीच्या कॉर्पोरेट जगात पाऊल ठेवले होते. सत्संगाचा काळ दशकानुदशके दबलेला राहिला, विसरला गेला नाही, पण शांत झाला. मग संगीताने नवीन अवतार घेतला. आपण अशा काळात आलो जिथे क्लबमध्ये लोक हातात ग्लास घेऊन संगीताच्या तालावर नाचत असत, जेणेकरून नशा त्या लयीला अधिक वाढवेल. आता 2026 मध्ये येऊया, जिथे वातावरण बदलले आहे. विकसित देशांत आपण नवीन पिढीला (जेन-झी) एका नव्या चळवळीचा उत्सव साजरा करताना पाहू शकतो. तरुण आता मद्याला नकार देत आहेत आणि मानसिक व शारीरिक आरोग्याला प्राधान्य देत आहेत. मात्र, भारतात याच पिढीने हा साधेपणा एक पाऊल पुढे नेला आहे. 2025 पासून गेल्या अवघ्या एका वर्षात कोलकात्याच्या दोन व्यक्तींनी एका सांस्कृतिक बदलाची सुरुवात केली आहे. राघव आणि प्राची अग्रवाल यांनी सत्संगाच्या प्राचीन परंपरेला स्टेडियममधील कार्यक्रमासारख्या सामुदायिक ऊर्जेशी जोडून आधुनिक संगीताला नवे रूप दिले आहे. भाऊ-बहिणीच्या या जोडीने दिवाणखान्यात होणाऱ्या भजनाच्या सत्रांना राष्ट्रीय स्तरावर आणले, ज्याला सोशल मीडियावर ‘भजन क्लबिंग’ म्हटले जात आहे. हे एका खास जागतिक बदलाकडे निर्देश करते की नवीन पिढी आता संपर्क आणि उत्सवाचे कसे मार्ग शोधत आहे. देशभरात त्यांच्या कार्यक्रमांना तरुण खुल्या मनाने स्वीकारत आहेत. दक्षिणेकडील बंगळुरूपासून ते मध्य भारतातील इंदूर आणि उत्तरेकडील चंदीगडपर्यंत ते स्वतःशी आंतरिक नाते प्रस्थापित करण्याची नवी ओळख बनले आहेत. पारंपरिक धार्मिक संगीतातील औपचारिकता कमी करून आणि त्यात सुफी व बॉलीवूड धून मिसळून त्यांनी नवीन पिढीला असे वातावरण दिले आहे, जिथे त्यांना घरच्यासारखे वाटते. त्यांच्या सादरीकरणाचे खरे सौंदर्य साधेपणात आहे. उंच व्यासपीठ असलेल्या पारंपरिक कार्यक्रमांपेक्षा वेगळे, ते दोघे अनेकदा जमिनीवर बसून सादरीकरण करतात. त्यांच्याभोवती प्रेक्षक बसलेले असतात. त्यांच्या सत्रांचे काही स्पष्ट नियम आहेत : मद्य नाही आणि जेवण नाही. यामुळे ऊर्जा शुद्ध आणि पूर्णपणे संगीतावर केंद्रित राहते. ते परस्पर सहभागाला प्रोत्साहन देतात, जिथे प्रेक्षक केवळ ऐकत नाहीत तर सोबत गातात आणि जप करतात. मोठ्या आवाजाच्या पाश्चात्त्य संगीताची जागा आता शांत आणि सुश्राव्य धूनने घेतली आहे, जी ध्यानासारखी स्थिती निर्माण करते. ते कोणत्याही अडथळ्यांविना खुले आणि आपुलकीचे वातावरण निर्माण करतात, जिथे उद्देश केवळ गाणे आणि संगीत अनुभवणे हा असतो. ते प्रत्येकाला सहभागासाठी प्रोत्साहित करतात, मग ते पारंपरिक भजन असो, एखादे जुने बॉलीवूड गाणे असो किंवा कविता असो. 50 लोकांसह त्यांच्या दिवाणखान्यात सुरू झालेले हे छंद म्हणून केलेले भजन सत्र हळूहळू एका चळवळीत बदलले, ज्याने मनोरंजनात खोली शोधणाऱ्या संपूर्ण पिढीला जोडले. राघव आणि प्राची यांच्या यशाचे कारण त्यांचे संगोपन आहे. ते अनेकदा आपल्या वडिलांसोबत पारंपरिक भक्ती सभांमध्ये जात असत. याला कौटुंबिक श्रद्धा म्हणा किंवा परंपरा, जी त्यांच्या मनात खोलवर रुजली. याच कारणामुळे ते आपल्या दृष्टिकोनातून नवीन पिढीसाठी एक नवीन नाते निर्माण करू शकले, जरी उच्च पगाराची कॉर्पोरेट नोकरी करत असताना ते आधीच समाजाच्या नजरेत यशस्वी होते. फंडा हा आहे की, बालपणात असे एक चांगले बीज पेरा, ज्यावर तुमचा विश्वास असेल की ते खोलवर मुळे धरेल आणि मग विसरून जा. तेच बीज एक दिवस नवीन रूपात फळ देईल आणि संपूर्ण नवीन पिढीसाठी आनंद आणि उद्देश घेऊन येईल.