नांदेडच्या मातीत ऐतिहासिक शोध! कंधारच्या वनरक्षकाच्या संशोधनामुळे दुर्मिळ सातपानी बेलाची जगभरात नोंद; आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दखल!

नांदेड: वनसेवेमध्ये कर्तव्य बजावत असताना वनस्पतीशास्त्राचा आणि निसर्गाचा सखोल अभ्यास करणाऱ्या नांदेड जिल्ह्यातील कंधार येथील भूमिपुत्र आणि वनरक्षक शिवसांब घोडके यांच्या संशोधनामुळे जिल्ह्याच्या आणि देशाच्या जैवविविधतेला एक अत्यंत महत्त्वाची वैज्ञानिक ओळख मिळाली आहे. एरवी आपण तीन पानांचे किंवा क्वचित प्रसंगी पाच पानांचे बेलपत्र पाहिले असेल, मात्र नांदेडच्या मातीत तब्बल सात पानांचा एक अत्यंत दुर्मिळ असा 'सातपानी बेल' (Seven-Leaf Bilva Tree) आढळून आला आहे. या दुर्मिळ वनस्पतीबाबत वनरक्षक शिवसांब घोडके यांनी गेल्या दोन वर्षांपासून अथक क्षेत्रीय संशोधन केले होते. त्यांच्या या महत्त्वपूर्ण आणि शास्त्रीय संशोधनाची आता आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दखल घेण्यात आली असून, जागतिक वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधतेच्या नकाशावर या दुर्मिळ बेलाची अधिकृत नोंद झाली आहे.

मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, शिवसांब घोडके हे वनविभागात नोकरी करत असताना त्यांना निसर्ग संवर्धनाबद्दल आणि दुर्मिळ वनस्पतींचा शोध घेण्याची मोठी आवड आहे. त्यांनी कर्तव्यावर असताना या विशिष्ट बेलाच्या झाडाविषयी सखोल अभ्यास सुरू केला. सामान्यतः बेलाच्या पानांना तीन पाने (त्रिदल) असतात, ज्यांना धार्मिक आणि आयुर्वेदिक दृष्टिकोनातून खूप महत्त्व असते. मात्र, या झाडावर एकाच देठावर सात पाने असणारी रचना आढळल्याने त्यांचे लक्ष वेधले गेले. यासंदर्भात त्यांनी सविस्तर वैज्ञानिक नोंدي, छायाचित्रे, पानांची रचना, भौगोलिक परिस्थिती आणि इतर तांत्रिक बाबींचा अभ्यास करत सुमारे दोन वर्षे कसून क्षेत्रीय संशोधन (Field Research) पूर्ण केले.

या संशोधनाचे निष्कर्ष आणि दस्तऐवज जेव्हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वनस्पती अभ्यासक व संशोधकांसमोर मांडले गेले, तेव्हा त्यांनी या शोधाचे मोठे कौतुक केले. या दुर्मिळ 'सातपानी बेलाची' जगभरात नोंद झाल्यामुळे नांदेड जिल्ह्याच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवला गेला आहे. एका सामान्य शासकीय कर्मचाऱ्याने आपल्या कामाच्या व्यस्त वेळेतून वेळ काढून केलेल्या या संशोधनामुळे स्थानिक पातळीवरील जैवविविधतेचे महत्त्व जागतिक स्तरावर पोहोचले आहे. या कामगिरीबद्दल वनरक्षक शिवसांब घोडके यांचे सर्वत्र अभिनंदन केले जात असून, पर्यावरणप्रेमी आणि वनस्पती अभ्यासकांकडून त्यांच्या या कामगिरीचा गौरव होत आहे.