बीडच्या गेवराईत पाण्याच्या प्रत्येक थेंबाची कमाल: शेतकरी रामनाथ दाभाडेंनी नाला खोलीकरण व ठिबकच्या मदतीने दुष्काळातही जपली १० हजार २००० फळझाडे!

गेवराई (बीड): पावसाने पाठ फिरवली आणि हक्काचे पाणी मिळेनासे झाले की बळीराजाच्या डोळ्यात पाणी येते. स्वतःच्या लेकरासारखी वाढवलेली झाडे जेव्हा पाण्यावाचून माना टाकू लागतात, तेव्हा तो वेदनांचा घोट गिळणं सोपं नसतं. मात्र, संकटासमोर गुडघे न टेकता, निसर्गाला दोष देत रडत बसण्याऐवजी घामाचे तळे साचवून दुष्काळावर मात कशी करावी, याचा उत्तम आदर्श बीड जिल्ह्यातील गेवराई तालुक्यातील एका प्रयोगशील शेतकऱ्याने घालून दिला आहे. गेवराई येथील प्रगतशील शेतकरी रामनाथ दाभाडे यांनी आधुनिक जलव्यवस्थापन, सौर पंप आणि शंभर टक्के ठिबक सिंचनाच्या जोरावर आपल्या २२ एकरांतील तब्बल १० हजार २०० फळझाडे भीषण दुष्काळातही अतिशय टवटवीत आणि हिरवीगार ठेवली आहेत.

पारंपरिक शेतीला फाटा देत फळबागेची निर्मिती

गेवराई परिसरामध्ये पावसाचा लहरीपणा आणि सिंचनाच्या पाण्याची टंचाई ही कायमची समस्या राहिली आहे. पारंपरिक पिकांवर अवलंबून राहिल्यास निसर्गाच्या लहरीपणाचा मोठा फटका बसतो, हे लक्षात घेऊन रामनाथ दाभाडे यांनी पारंपारिक पिकांच्या पलीकडे जात आपल्या २२ एकर जमिनीवर फळबाग फुलवण्याचा अत्यंत धाडसी निर्णय घेतला. त्यांच्या या यशस्वी बागेत आज सीताफळ, मोसंबी, नारळ, आंबा, चिकू, चिंच, सफरचंद आणि जांभळाची तब्बल १० हजार २०० रोपे व झाडे दिमाखात उभी आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी सर्वप्रथम ७ हजार सीताफळाची रोपे लावून या प्रयोगाची पायाभरणी केली होती.

जलव्यवस्थापन आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर

दुष्काळजन्य परिस्थितीत एवढ्या मोठ्या फळबागेला पाणी कसे पुरवायचे, हा सर्वात मोठा प्रश्न होता. त्यावर मात करण्यासाठी दाभाडे यांनी जलसंधारणाची विविध कामे हाती घेतली.

• नाला खोलीकरण व जिरव ॲप्रोच: आपल्या शेताजवळील पाण्याचा स्त्रोत टिकवण्यासाठी त्यांनी नाला खोलीकरण आणि सरळीकरणाचे काम केले, ज्यामुळे पावसाचे जास्तीत जास्त पाणी जमिनीखाली जिरण्यास मदत झाली.

• शंभर टक्के ठिबक सिंचन (Drip Irrigation): बागेतील प्रत्येक झाडाला पाण्याचा एकही थेंब वाया जाऊ नये म्हणून संपूर्ण २२ एकर क्षेत्रात ठिबक सिंचन पद्धत अत्यंत नियोजनबद्ध रित्या राबवली.

• सौर ऊर्जेचा वापर (Solar Pump): वीजेची अनिश्चितता आणि खंडित पुरवठा यावर मात करण्यासाठी त्यांनी सौर पंचांचा प्रभावी वापर केला, ज्यामुळे दिवसाढवळ्या सुरळीत पाणी देणे शक्य झाले.

संकटकाळी केवळ हताश होऊन बसण्याऐवजी योग्य जलनियोजन, जिद्द आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या जोरावर दुष्काळातही नंदनवन फुलवता येते, हे रामनाथ दाभाडे यांनी सिद्ध करून दाखवले असून त्यांच्या या कार्याची परिसरामध्ये जोरदार चर्चा सुरू आहे.